Deze Dag in de Geschiedenis

19 januari

Radio TV Noord dag 1946

Siep Arends en Henk Huizinga in de Prinsenhof-'studio' in 1946

19 januari in Groningen

1824
In Vriescheloo wordt 'een bijzondere vogel zijnde het wijfje van een zekere soort trapgans' (wilde kalkoen) gevangen en onmiddellijk gedood. De grote vogel wordt overgebracht naar het Museum van Natuurlijke Historie te Groningen.
1851
Geboortedag NL hoogleraar astronomie J.C. Kapteyn (Jacobus Cornelius Kapteyn, 1851-1922), in Barneveld. Oprichter van het sterrenkundig Kapteyn-laboratorium aan de RUG. In 1877 werd hij de eerste hoogleraar sterrenkunde en theoretische mechanica aan de RuG. Pionier, onderzocht het melkwegstelsel en bestudeerde de 'eigenbeweging' van sterren. Het Kapteyn Instituut in Groningen en de Kapteyn Sterrenwacht in Roden zijn naar hem genoemd. Hij overleed in 1922 in Amsterdam.
1907
In Sappemeer wordt de John Welch Loge opgericht, de eerste plattelandsloge van de Odd Fellows in ons land (er waren al wel loges in de grote steden). De nieuwe loge telt aanvankelijk 12 leden, die bijeenkomen in het toenmalige Hotel Groeneveld in Sappemeer. Eén van de eerste activiteiten van de loge zou de oprichting van Het Groene Kruis in Sappemeer zijn.
1946
Eerste radiouitzending van de RON (Regionale Omroep Noord) via de middengolfzender Hoogezand en de draadomroep, gepresenteerd door Siep Arends (1922-2010) en Piet Buwalda (1925-2016): de regionale omroep in Groningen gaat officieel van start, als tweede in Nederland (na de ROZ in Limburg). De opening wordt verricht door minister Gerardus van der Leeuw (1890-1950) van OKW. Op 15-5-1945 was het Militair Gezag in Groningen al begonnen met draadomroep-uitzendingen via de OPMC (Omroep Provinciaal Militair Commissariaat), de voorloper van de RON, RONO en RTV Noord. Pioniers van OPMC en RON waren o.a. Gijs Stappershoef (1920-2010), Ton Lutz (1919-2009), Theo Mooij (1917-64, schrijversnaam 'A. Marja') en later Henk Huizinga (1919-2000).
1959
Geboortedag GR schrijver en zanger-songwriter Jan Veldman, in Zandeweer. Hij schrijft voor toneel, theater, cabaret, musical en TV. Muzikant in Trio Kloosterboer en Trio Put; 'pazzipant' in Voorheen De Bende. Liedjes: "Traainconducteur", "Doen in Oskerd", "Bie de Lidl", "Ellende". TV: scenario serie "Boven Wotter" (RTV Noord). Hij schreef teksten voor o.a. het RO theater in Rotterdam, Orkater, VPRO, VARA, Tryater, Theatergroep Waark, GOOV Muziektheater en Theater v.h. Oosten. Docent aan de Schrijversschool in Amsterdam. Wessel Gansfortprijs 2000, K. ter Laan Prijs 2017.
1980
De 12e Oldambtrit wordt gewonnen door de Drentse schaatser Jan Roelof Kruithof uit Havelte. In totaal rijden ruim 7000 schaatsers de rit uit (55 km.). Kruithof won de Oldambtrit vier keer: in 1969, 1976, 1977 en 1980 (een record). Bij de vrouwen wint Hennie Ebbinge. De Oldambtrit behoort tot de 14 natuurijsklassiekers die in Nederland gehouden worden.
1980
De vakbonden en enkele politieke partijen houden een grote manifestatie voor werk en werkgelegenheid in De Klinker in Winschoten (protestsong: "Laat de noodklok luiden" van de Winschoter tekstdichter F. Spieard jr.).
1986
Radio Noord viert het 40-jarig bestaan, o.l.v. directeur Wim Ramaker (1943-92). Eregast is minister Elco Brinkman van WVC.
1991
Definitieve opheffing van de Groningse CPN nadat op 13 oktober 1990 alle politieke activiteiten al waren overgedragen aan GroenLinks. Oud-CPN-voorman Fré Meis (1921-92) zegt in 1991: "ik ben en ik blijf absoluut een communist".
1996
Radio TV Noord viert het 50-jarig bestaan van de Groninger omroep, o.l.v. directeur-hoofdredacteur Roel Dijkhuis, met een grote bijeenkomst in de Martinikerk in Groningen.
1997
Geboortedag NL langebaanschaatser Marcel Bosker, in Schöftland (Zwitserland). Zoon van de GR schaatser Ronald Bosker uit Loppersum en de DR schaatster Henriët van der Meer uit Smilde (die naar Zwitserland emigreerden; ze zijn daar gescheiden). Hij verhuisde op zijn 14e naar een gastgezin in Ten Boer. Begon bij de IJsvereniging Groningen. Brons op het WK allround 2018. WK goud (2019, 2020) en EK goud (2020) ploegenachtervolging. Juniorenkampioen, Egbert van 't Oever Aanmoedigingsprijs 2016.
2006
Sterfdag NL politicus-bestuurder en manager Jos Staatsen (Adrianus Albertus Martinus Franciscus Staatsen, 1943-2006). Kanker. Eerst D66 en vanaf 1974 PvdA. Burgemeester van Groningen van 1985-91 (opvolger Harm Buiter) namens de PvdA, en eerder raadslid van Groningen van 1972-74 voor D66. Topambtenaar in Den Haag (1975-85). Toonde zich als burgemeester een energieke bestuurder die echter in aanvaring kwam met zijn wethouders. Voorzitter Betaald Voetbal KNVB van 1993-96, tot het echec van de zender Sport7. Hij was daarna o.a. interim-manager en zelfstandig adviseur.
2016
RTV Noord viert o.l.v. directeur Gijs Lensink het 70-jarig bestaan van de Groninger omroep met o.a. een grote reünie van oud-medewerkers en een open dag in de Mediacentrale.
2017
Op het industriepark Oosterhorn bij Delfzijl wordt het (dan) 'grootste zonnepark van Nederland' SunPort Delfzijl officieel in gebruik genomen. Op een terrein van 30 ha. staan 116.400 zonnepanelen. De aanleg kostte 40 miljoen euro. Initiatiefnemers zijn Groningen Seaports, projectontwikkelaar Sunport Energy en de Duitse financier en bouwer Wirsol.

19 januari in Nederland

1942
Het NL koopvaardijschip Van Imhoff wordt door een Japans gevechtsvliegtuig tot zinken gebracht. Aan boord zitten 477 Duitse krijgsgevangen achter prikkeldraad, met 62 bewakers en 48 bemanningsleden. De bemanning -en kapitein Herman Hoeksema uit Usquert- verlaten met reddingsboten het schip, maar laten de Duitsers aan hun lot over. Slechts 65 gevangenen zouden de ramp overleven, 412 komen om. Het drama zou bekend worden als één van de grootste NL doofpotaffaires van na WO-II. Een reportage van VARA's "Achter het Nieuws" over de zaak zou in 1965 worden verboden en de film zou spoorloos verdwijnen.
1943
Geboortedag prinses Margriet (Margriet Francisca), in Ottawa, Canada (tijdens WO-II). Prinses der Nederlanden en Prinses van Oranje-Nassau en van Lippe-Biesterfeld. Derde dochter van Juliana en Bernhard. Ze trouwde in 1967 met prof. mr. Pieter van Vollenhoven (ze krijgen vier zonen: de prinsen Maurits, 1968, Bernhard jr., 1969, Pieter-Christiaan, 1972 en Floris, 1975). Zette zich in voor het Rode Kruis (ze begon als verpleegster op het hospitaalschip Henri Dunant), en was tot eind 2004 voorzitter van de Standing Commission van het Internationale Rode Kruis en Rode Halve Maan.
1946
Radio Nederland in Overgangstijd neemt -tot 1 maart 1947- de nationale radio-uitzendingen over van Radio Herrijzend Nederland. Daarna komen de oude omroepen terug in de ether.
1948
Geboortedag NL dj, presentator en programmamaker Frits Spits (Frits Ritmeester), in Eindhoven. Zijn vader was huisarts en clubarts van PSV. Radio-ikoon, taalliefhebber. VARA, NOS, KRO, Teleac. Radio: "De avondspits" (NOS, 1978-88), "Tijd voor twee" (KRO), "De strepen van Spits" (KRO), "De taalstaat" (KRO), "Met het oog op morgen" (NOS). TV: presentator "Nieuwsspits" (NOS, 1987-88), "Ook dat nog!" (KRO, 1999-2002), "Theater van het sentiment". Marconi Oeuvre Award 2008. In 2013 is op het Mediapark in Hilversum de Frits Spitsstraat naar hem genoemd.
1949
Geboortedag NL nieuwslezer en omroeper Arend Langenberg (Arend Willem Langenberg, 1949-2012), in Amsterdam. Hij was vele jaren één van de bekendste stemmen van Nederland. Hij begon bij de zeezender Radio Veronica, en werkte daarna voor o.a. de radionieuwsdienst ANP, Sky Radio, Radio 538 en Classic FM. Vaste voice-over van het misdaadprogramma van Peter R. de Vries. Marconi Award 2001 in de categorie Beste Stem. In 2012 overleed hij aan darmkanker.
1955
Geboortedag NL acteur en televisiemaker Michiel Romeijn, in Amsterdam. TV: satirische serie "Jiskefet" (1990-2005, met Herman Koch en Kees Prins, VPRO, met o.a. "Debiteuren crediteuren", "Skybox", "De dierenwinkel", "De heeren van 'De Bruine Ster'"); series "In voor- en tegenspoed", "Taxi", "Rembrandt en ik", "Danni Lowinski". Radio: "Borát" (VPRO). Films: "Prospero's books", "Van geluk gesproken", "Wings of fame", "Alles is liefde", "Alles is familie", "Familieweekend", "Ron Goossens, low budget stuntman".
1957
Geboortedag FR bestuurder-politicus Baukje Galama (B.A.H. Galama), in Haskerdijken. VVD. Van 2009-18 was ze burgemeester van Stadskanaal (ze trad af, officieel vanwege ziekte, na botsingen met een deel van de gemeenteraad). Van 2005-09 was ze burgemeester van Vlieland en van 2003-07 was ze (ook) lid van de Provinciale Staten van Friesland. Eerder was ze directeur van Stichting Welzijn Weststellingwerf en wethouder in Weststellingwerf.
1976
De regering besluit tot proefboringen voor de opslag van kernafval in zoutkoepels en wil een inspraakprocedure starten over de vestigingsplaatsen voor nieuwe kerncentrales. Dat zou leiden tot felle protesten. Er zou uiteindelijk niets van terechtkomen.
1976
Geboortedag FR schrijver en dichter Arjan Hut, in Drachten. Groeide op in Surhuisterveen. Pseudoniem: 'Goaitsen Andringa'. Hij was in 2005-06 Stadsdichter van Leeuwarden. Radiocolumns voor Omrop Fryslân. Medeoprichter van het literaire internettijdschrift Doar. Schreef dichtbundels en verhalenbundels en de liedtekst "Mata Hari".
1995
Geboren NL veldrijder, wegwielrenner en mountainbiker Mathieu van der Poel, in Kapellen, België. Bijnaam: 'De Vliegende Hollander'. Hij grossierde als veldrijder in wereldtitels, Europese titels en nationale titels. Hij werd in 2015 de jongste wereldkampioen veldrijden ooit bij de elite. Ook succesvol als wegwielrenner (o.a. winnaar Amstel Gold Race 2019) en mountainbiker. Sportman van het Jaar 2019. Begon als voetballer. Hij is een zoon van wielrenner en veldrijder Adrie van der Poel, broer van veldrijder David van der Poel en een kleinzoon van de Franse wielrenner Raymond Poulidor (1936-2019).
2012
Sterfdag NL danser, choreograaf, balletleider en schrijver Rudi van Dantzig (1933-2012). Schreef meer dan vijftig balletten. Hij was artistiek leider van Het Nationale Ballet van 1965-91. Begon als balletdanser. Schreef: "Het spoor van een komeet", "Voor een verloren soldaat" (ook verfilmd). Bij de verkiezingen van 1989 was hij lijstduwer voor GroenLinks.
2017
Sterfdag NL striptekenaar Jan Kruis (Johannes Andries Kruis, 1933-2017). Striptekenaar en stripscenarist. Bekendste (gag)strip: "Jan, Jans en de Kinderen" (vanaf 1970 maakte hij 1139 afleveringen voor 'Libelle', in 1999 verkocht hij de rechten aan Sanoma en Studio Jan Kruis). Tekende van 1970-75 de strip "Sjors en Sjimmie" in het weerkblad Sjors (als opvolger van Frans Piët). Schilderde ook olieverfportretten. Begon als reclametekenaar. Kreeg de Marten Toonderprijs 2009. Vader van tekenaressen Leontine Kruis en Andrea Kruis. Woonde, werkte en stierf in Mantinge, Drenthe.

19 januari in Wereld

1736
Geboortedag Schotse uitvinder, constructeur en instrumentmaker James Watt (1736-1819), in Greenock. Ontwikkelde de stoommachine (samen met Matthew Boulton) en vond de kopieermachine uit. Introduceerde de term 'horse power' (paardenkracht) om het vermogen van zijn stoommachines uit te drukken. Later werd de eenheid van vermogen in het SI-systeem naar hem genoemd: 1 watt = 1 joule/seconde.
1807
Geboortedag US generaal Robert E. Lee (Robert Edward Lee, 1807-70) op de Stratford Hall Plantage, Virginia. Opperbevelhebber van de strijdkrachten van de opstandige zuidelijke staten tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-65). Zijn overgave op 9 april 1865 in het 'Appomattox Court House' in Virginia aan de noordelijke generaal Ulysses S. Grant (Ulysses Simpson Grant, 1822-85) betekende het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog, en leidde uiteindelijk tot afschaffing van de slavernij in de hele Verenigde Staten.
1809
Geboortedag US schrijver-dichter Edgar Allan Poe (1809-49), in Boston. Groeide als kleuter op in Engeland. Horror, fantasy, vader van het detectiveverhaal. Schreef: "The murders of the Rue Morgue", "The pit and the pendulum", "The fall of the house Usher", "The black cat", "The premature burial". Gedicht: "The raven". Hij trouwde in 1835 op zijn 26ste met zijn 13-jarige nichtje Virginia Clemm, een dochter van zijn tante Maria Clemm (Virginia overleed in 1847 aan tuberculose). Raakte in 1848 aan lager wal door drank en drugs en overleed in 1849 in Baltimore, nadat hij bewusteloos op straat was gevonden.
1839
Geboortedag Franse schilder Paul Cezanne (1839-1906), in Aix-en-Provence. Bijnaam: 'Vader van de moderne schilderkunst'. Voorloper van expressionisten, kubisten en fauvisten. Zijn werk vormde een brug tussen het impressionisme en het kubisme. Werk: "De kaartspelers", "Grandes baigneuses", "Mand met appelen".
1903
In Parijs worden plannen gepresenteerd voor een jaarlijkse wielerronde: de Tour de France. Het is een initiatief (en publiciteitsstunt) van de Franse journalist en zakenman Henri Desgrange (1865-1940) en zijn tijdschrift L'Auto (de opzet slaagde: de oplage van L'Auto -voorloper van het blad 'L'Équipe'- zou van 20.000 naar 65.000 exemplaren groeien). De eerste Tour zou nog datzelfde jaar (op 1 juli 1903) van start gaan in Montgeron, een voorstad van Parijs, met deelname van 60 renners.
1921
Geboortedag US schrijver Patricia Highsmith (Mary Patricia Plangman, 1921-95), in Fort Worth, Texas. Groeide op in New York. Misdaadromans, thrillers. Geestelijk moeder van 'mr. Ripley'. Schreef: "Strangers on a train", "The blunderer", "People who knock on the door", "The talented mr. Ripley", "Ripley under ground", "Ripley under water". Ze overleed in 1995.
1923
Geboortedag US actrice Jean Stapleton (Jeanne Murray, 1923-2013), in New York. TV: ze speelde van 1971-79 'Edith Bunker' in de serie "All in the family" en zong met Carroll O'Connor ('Archie Bunker') de herkenningsmelodie van de serie. Ze speelde gastrollen in talloze andere TV-series. Films: "Klute", "Cold turkey", "Isabel's choice", "You've got mail", "Chance of a lifetime", "Pursuit of happiness", "Eleanor, First Lady of the world". Ze overleed in 2013.
1983
In Bolivia wordt de Duitse oorlogsmisdadiger, ex-nazi obersturmführer Klaus Barbie (Nikolaus Barbie, 1913-91) gearresteerd (hij woonde in Bolivia onder de valse naam 'Klaus Altmann'). Tijdens WO-II, van 1940-42, werkte hij bij de SD in Amsterdam. Zijn latere bijnaam was 'de slager van Lyon', hij gaf als Gestapo-chef in Lyon leiding aan deportaties van joden naar vernietigingskampen. Bolivia zou hem aan Frankrijk uitleveren, en vier jaar later zou hij tot levenslang worden veroordeeld na een proces van acht weken. In 1991 zou hij aan kanker sterven.
1990
Sterfdag Bhagwan Shri-Rajneesh (Rajneesh Chandra Mohan, 1931-90). Hij sterft in Poona, India (zijn as wordt daar bewaard in een meditatiehal). Geestelijk vader van de Bhagwanbeweging (Bhagwan betekent 'de god'). Zijn opvattingen over seksualiteit en godsdienst waren, ook in India, omstreden en werden als onorthodox beschouwd. Hij maakte in jaren '60 furore, vestigde zich in 1981 in de Amerikaanse staat Oregon maar daar ging zijn commune in 1985 ten onder aan interne strijd.
2001
Olieramp voor de kust van de Galapagos Eilanden: de olietanker 'Jessica' uit Ecuador loopt aan de grond. Honderdduizenden liters stookolie lekken in zee. Zeeleeuwen, zeeleguanen en pelikanen raken besmeurd. Zeehondenmoeder Lenie 't Hart en andere Nederlandse natuurbeschermers schieten te hulp.
2016
Sterfdag Italiaanse filmregisseur en scenarioschrijver Ettore Scola (1931-2016). Films: "Una giornata particolare", "We all loved each other so much", "La terrazza", "Passione d'amore", "Le bal", "La nuit de Varennes", "La famiglia", "Un altro mondo è possibile".
2018
Sterfdag US actrice Dorothy Malone (Dorothy Eloise Malone, 1924-2018). TV: speelde 'Constance MacKenzie Carson', de moeder van 'Allison', in de serie "Peyton Place" (1964-1968). Films: "The big sleep", "Tension at Table Rock", "The last sunset", "Beach party", "The being", "Basic instinct". Ze won in 1957 een Oscar (beste vrouwelijke bijrol) voor "Written on the wind".
19 januari

Dolly Parton is jarig (1946)

19 januari in Muziek

1939
Geboortedag US zanger en gitarist Phil Everly (Philip Everly, 1939-2014), in Chicago. Tenor. Close harmony, country, rockabilly, rock 'n' roll. Duo The Everly Brothers, met zijn broer Don Everly. Songs: "Till I kissed you", "Bird dog", "All I have to do is dream", "Bye bye love", "Wake up little Susie", "Cathy's clown", "That'll be the day", "On the wings of a nightingale". Solo: "Louise", "She means nothing to me" (met Cliff Richard), "Sweet little Corrina" (met Vince Gill). Begon een bedrijf in gitaaronderdelen en snaren, de Everly Music Company. Hij overleed in 2014 in Burbank aan de longziekte COPD.
1943
Geboortedag US zangeres Janis Joplin (Jamie Lyn Joplin, 1943-70), in Port Arthur, Texas. Bijnaam: 'Pearl'. Ze was één van de invloedrijkste blueszangeressen van de jaren '60. Groepen: 'Big Brother & The Holding Company', 'The Kozmic Blues Band' en 'The Full Tilt Boogie Band'. Songs: "Me and Bobby McGee", "Piece of my heart", "Cry baby", "Mercedes Benz", "Try (just a little bit harder)". Ze bezweek in 1970 in een hotelkamer in Los Angeles aan een overdosis heroïne, na een leven vol drank en drugs.
1946
Geboortedag US zangeres-songwriter en actrice Dolly Parton (Dolly Rebecca Parton), in Sevierville, Locust Ridge, Tennessee. Boerendochter. Country, C&W. Zong: "You are", "9 to 5", "Jolene", "I will always love you", "Stairway to heaven", "Islands in the stream" (met Kenny Rogers), "I'm gone". TV: countryshow "Dolly". Films: "Nine to five", "The best little whorehouse in Texas", "Steel magnolias". Nabij haar woonplaats loopt een heuvelachtige autoweg: de Dolly Parton Highway. Ze investeerde veel geld in het pretpark Dollywood in Pigeon Forge nabij Knoxville, Tennessee.
1949
Geboortedag Britse zanger-songwriter en gitarist Robert Palmer (Robert Alan Palmer, 1949-2003), in Batley, Engeland. Groeide op op Malta. Songs: "Addicted to love", "Johnny and Mary", "Riptide", "Best of both worlds", "Every kinda people", "Looking for clues", "Give me an inch", "Simply irresistible", "I didn't mean to turn you on". Met de groep 'The Power Station': "Some like it hot", "Get it on". Hij overleed in 2003 aan een hartaanval in een hotelkamer in Parijs.
1952
Geboortedag Engelse gitarist, zanger-songwriter en drummer Dewey Bunnell (Lee Martin Bunnell), in Harrogate, Yorkshire. Folkrock, softrock, countryrock. Trio: 'America', met Gerry Beckley en Dan Peek (1950-2011). Songs: "A horse with no name", "The border", "I need you", "Ventura highway", "Tin man", "Sandman", "Sister golden hair", "Only in your heart", "You can do magic". Hij verhuisde naar San Anselmo in Californië.
1953
Geboortedag GR componist en bandleider Gerard Ammerlaan (1953-2011), in Pijnacker. Woonde en werkte in Groningen. Jazz, pop, klassiek. Bands: Noodband, Gerard Ammerlaan Orchestra, Ammerlaans Band, Greetje Bijma Kwintet. Begon in de jaren '60 als basgitarist in pop- en jazzgroepen. In de jaren '80 ging hij contrabas spelen en geïmproviseerde muziek. Vanaf 1979 was hij als improvisator actief, vanaf 1983 leidde hij eigen ensembles. Hij maakte naam als componist van opera’s op libretto’s van schrijver Jo Willems. Wessel Gansfortprijs 1995 (samen met Jo Willems). Hij overleed in 2011 aan longkanker.
1976
De vier leden van The Beatles krijgen een aanbod om voor 30 miljoen dollar nog één keer samen op te treden. Ze weigeren.
1998
Sterfdag US zanger-songwriter en gitarist Carl Perkins (Carl Lee Perkins, 1932-98). Beroerte na een strijd tegen keelkanker. Rock 'n' roll en rockabilly-legende. Begon als katoenplukker. Inspireerde o.a. The Beatles en Elvis Presley. Songs: "Blue suede shoes", "Gone, gone, gone", "Honey don't", "Matchbox", "Everybody's trying to be my baby", "Shine, shine", "Boppin' the blues", "Big bad blues".
2006
Sterfdag US zanger-songwriter Wilson Pickett (1941-2006). Hartaanval. Bijnaam: 'Wicked Pickett'. Soul, R&B, gospel. Songs: "Land of a thousand dances", "Mustang Sally", "In the midnight hour", "Stagger Lee", "Hey Jude". Hij liet zich vaak begeleiden door Booker T and the MGs.
2007
Sterfdag Canadees-Amerikaanse zanger-songwriter en acteur Denny Doherty (Dennis Gerrard Stephen Doherty, 1940-2007). Groep: The Mamas and The Papas. Songs: "Monday monday", "California dreamin'", "I saw her again last night", "Dedicated to the one I love", "Got a feelin'". Solo-albums: "Watcha gonna do?", "Waiting for a song". Hij begon als folkzanger in de groep The Colonials, in Nova Scotia, Canada, en was daarna lid van de The Mugwumps. Speelde in TV-series en TV-films.
2019
De Popprijs 2018 wordt op het festival Noorderslag 2018 in Groningen uitgereikt aan rapper en muziekproducer Ronnie Flex. De prijs bestaat uit een cheque van 10.000 euro en een beeldje. Het is de tweede keer dat Ronnie Flex de prijs krijgt, hij maakte deel uit van het collectief New Wave, dat in 2016 de Popprijs 2015 kreeg.
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2021 Deze Dag | Copyright en disclaimer