Deze Dag in de Geschiedenis

22 september

AVRO's Toppop dag 1970

22 september in Groningen

1826
De stad Groningen wordt getroffen door een uitbraak van malaria, destijds wel Groninger Ziekte of tussenpozende koortsen genoemd. Bijna 3.000 stadjers zouden het niet overleven (zo'n 10 procent van de stadsbevolking). De ziekte wordt verspreid door malariamuggen (anopheles maculipennis) uit de poelen rondom de stad, die vol water staan na een dijkdoorbraak. Door de vele sterfgevallen besluit de Martinikerk de klokken niet meer te luiden bij begrafenissen. Voor het eerst wordt kinine als medicijn gebruikt. Ook in Friesland en aan de Duitse Noordzeekust vallen veel slachtoffers door malaria.
1988
De gemeente Winschoten verkoopt manege De Dollard voor slechts 600.000 gulden aan architect W.F. Bergman in Blijham. Begin van de geruchtmakende manege-affaire. Na veel politiek tumult zou Bergman de koop afblazen, en na een reeks kolderieke ontwikkelingen koopt landbouwer S. Tonkens uit Noordbroek de manege voor 655.000 gulden (om hem in 1992 weer -met veel winst- van de hand te doen). Burgemeester Joop Postma (1932-2014) zou de schuld krijgen van de affaire.
1989
In de stad Groningen gaat de Kinder- en Jongerenrechtswinkel van start, een initiatief van Groninger rechtenstudenten bedoeld om kinderen en jongeren te helpen met juridische kwesties.
2000
De Winschoter PvdA-wethouder Emme Groot (43) wordt de nieuwe burgemeester van Appingedam. Hij volgt per 1 november de scheidende burgemeester Jan Jonkers (1939-2020) op. Groot zou Appingedam in 2008 verruilen voor Delfzijl (tot 2015).
2003
Gasunie, Akzo Nobel en Nuon kondigen de bouw van een ondergrondse gasopslag aan in de zoutholtes bij Ommelanderwijk en Zuidwending, voor een buffervoorraad van 180 miljoen kubieke meter gas. De aanleg gaat 300 miljoen euro kosten. De 'aardgasbuffer Zuidwending' zou in januari 2011 in gebruik worden genomen.

22 september in Nederland

1864
Geboortedag NL schrijver en dichter Lodewijk van Deyssel (Karel Johan Lodewijk Alberdingk Thijm, 1864-1952), in Amsterdam. Schreef: "Een liefde" (één van de eerste -geslaagde- Nederlandse naturalistische romans), "De kleine republiek", "Blank en geel", "Uit het leven van Frank Rozelaar", "Van Zola tot Maeterlinck". Hij behoorde tot de Tachtigers en was redacteur van De Nieuwe Gids. Kreeg in 1913 de Tollens-prijs voor zijn oeuvre. Hij overleed in 1952.
1924
Geboortedag NL cabaretier en acteur Sieto Hoving (1924-2016), in Delft. Oprichter -in 1957- van het cabaret en theater 'Tingel Tangel' in Amsterdam, samen met zijn vrouw Marijke Hoving-Tauber (in 1989 is het theater verkocht aan Paul Haenen en Dammie van Geest, die er het 'Betty Asfalt Complex' van maakten). Films: "Somberman’s actie", "Advocaat van de hanen". "Emmy", "Affair play". Hij overleed in 2016.
1930
Geboortedag NL schrijver en dichter Jaap Harten (Jacobus Cornelis Harten, 1930-2017), in Blaricum. Werk: "De getatoeëerde Lorelei", "Totempaal", "Wat kan een manser betalen?", "Plaatselijke tijd", "Nadruk verboden". Hij kreeg de Vijverbergprijs voor "Garbo en de gebroeders Grimm". Woonde en werkte in Den Haag. Hij leefde tot diens overlijden samen met kunstschilder Oskar Lens (1930-2017). Hij overleed in 2017.
1964
Geboortedag NL presentator en journalist Jort Kelder (Jort Paul Wouter Kelder), in Gouda. Hij was van 1993-2007 hoofdredacteur van het zakenblad Quote. Schreef voor o.a. NRC Handelsblad en Het Parool. TV: "Kelder & Co" en "We zijn zo terug" (NET5), "NSE" (Talpa), "Parla", "Dragons' Den", "Bij ons in de PC" en "Bij ons in de BV" (KRO), tafelheer bij "De wereld draait door", "Hoe heurt 't eigenlijk?" (AVRO), "Het snelle geld" (VPRO), "Buitenhof" (NPO1). Medeoprichter van Stichting Eet Geen Dierenleed. Hij had van 2003-08 een relatie met actrice Georgina Verbaan, en van 2011-17 met presentatrice Lauren Venster.
1970
Eerste uitzending van het TV-programma AVRO's Toppop, gepresenteerd door Ad Visser m.m.v. danseres Penney de Jager en Lars Boom, gebaseerd op het Britse Top of the Pops, en bedacht en geregisseerd door Rien van Wijk. Opvolger van programma's als Moef ga-ga en Doebiedoe. Lezers van de AVRO-bode konden d.m.v. een bon de Toppoptopper en de Toppoptipper kiezen. Het programma zou lopen tot 27-6-1988. Ad Visser presenteerde tot 1985 en Kas van Iersel de laatste drie jaar.
1985
Sterfdag NL bestuurder-politicus mr. Dick Gaarlandt (Karel Hendrik Gaarlandt, 1909-85). Partijloze sociaaldemocraat. Hij werd in 1938 burgemeester van Gasselte en was daarna burgemeester van Emmen van 1946-64. Onder zijn leiding ontwikkelde Emmen zich van een dorp van veenarbeiders en middenstanders tot een welvarende industriegemeente. Hij was CdK van Drenthe van 1964-74. Voorzitter van de ANWB 1971-77. Hij droeg een ooglapje voor zijn rechteroog (tijdens WO-II verloor hij tijdens een bombardement op Deventer, waar hij was ondergedoken, zijn rechteroog).
1989
Sterfdag NL acteur en regisseur Jan Teulings (Johannes Marinus Antonius Teulings, 1905-89). Hij speelde 'commissaris Maigret' in de gelijknamige TV-serie. Andere series: "De kleine waarheid", "Dagboek van een herdershond", "De klop op de deur", "Herenstraat 10", "Willem van Oranje". Films: "Dorp aan de rivier", "Ciske de Rat", "De dijk is dicht", "De dans van de reiger", "Heb medelij, Jet!".
1999
In Oost-Timor wordt de NL freelance journalist Sander Toenes (1968-99) gedood tijdens zijn werk, waarschijnlijk door Indonesische militairen. Zijn stoffelijk overschot wordt verminkt gevonden in de bosjes. Het onderzoek naar de moord is door tegenwerking van de Indonesische autoriteiten nooit afgerond. Jaarlijks organiseert de NVJ de Sander Thoenes-lezing ter nagedachtenis aan deze moord.
2003
De benoeming wordt bekend van de NL CDA-politicus Jaap de Hoop Scheffer tot secretaris-generaal van de NAVO (van 2004 tot 2009). Hij was van 1997-2001 CDA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, en in 2002-03 minister van Buitenlandse Zaken in de kabinetten-Balkenende 1 en 2.
2003
Sterfdag NL politicus-bestuurder en vakbondsman Johan Stekelenburg (1941-2003). Kanker. PvdA. Bijnaam: 'Stekel'. Hij wordt beschouwd als één van de architecten van het politieke 'poldermodel'. Was van 1997-2003 burgemeester van Tilburg en van 1999-2003 tevens Eerste-Kamerlid, en daarvoor vakbondsman en (van 1988-97) voorzitter van de FNV. Sportverslaggever en presentator Jan Stekelenburg is zijn tweelingbroer.
2005
Sterfdag NL acteur Joop Doderer (Johan Heinrich Doderer, 1921-2005). Televisie, theater en film. TV: hij speelde van 1955 tot 1975 de zwerver 'Swiebertje' in de gelijknamige NCRV-kinderserie. Films: "Uit elkaar", "De prooi", "Hoogste tijd", "Kruimeltje", "De kapsalon", "De vriendschap", "Pietje Bell". Hij was vanaf 1957 enige jaren getrouwd met actrice Conny Stuart (Cornelia van Meijgaard, 1913-2010).

22 september in Wereld

1735
Sir Robert Walpole (1676-1745) is de eerste Britse premier die zijn intrek neemt in Downing Street 10 in Londen, tot zijn ontslag in 1742.
1791
Geboortedag Engelse wetenschapper Michael Faraday (1791-1867), in Newington Butts bij Londen. Pionier van de elektrochemie. In 1821 ontdekte en demonstreerde hij de eerste elektromotor: de homopolaire motor. Hij legde de basis voor de elektrochemie met een aantal experimenten met elektrolyse. Hij introduceerde begrippen als ion, elektrode, anode en kathode. Maakte chloor vloeibaar en ontdekte benzeen. Hij begon als boekbinder.
1885
Geboortedag Oostenrijks-Amerikaanse acteur, regisseur. scenarioschrijver en producent Erich von Stroheim (Erich Oswald Hans Carl Maria Stroheim , 1885-1957), in Wenen. Acteur in 77 films, o.a. "Sunset Boulevard" en "La Grande Illusion". Regie: "Greed", "The wedding march", "The merry widow", "Hello, sister", "Between two women". Hij overleed in 1957 aan prostaatkanker.
1914
Geboortedag Duitse acteur Siegfried Lowitz (1914-99), in Berlijn. TV: speelde van 1977-85 'commissaris Koster' in 101 afleveringen van de krimiserie "Der Alte" . Films: "Der Frosch mit der Maske", "Es geschah am hellichten Tag", "Ein Toter sucht seinen Mörder", "Dog eat dog". Hij overleed in 1999.
1931
Geboortedag Britse schrijfster en publiciste Fay Weldon (Franklin Birkinshaw, Fay Birkinshaw), in Alvechurch, Worcestershire. Feministe. Schreef: "The life and loves of a she-devil", "Moon over Minneapolis", "The cloning of Joanna May", "What makes women happy", "The stepmother's diary". Autobiografie: "Auto de Fay". Ze schreef ook vijftig hoorspelen en televisiestukken, een musical en een toneelstuk. Ze werd een bekend gezicht -en een bekende stem- bij de BBC.
1955
Start van de uitzendingen van de commerciële televisieomroep ITV in Engeland. Het eerste programma op ITV is een kort optreden van The Halle Orchestra.
1972
De Oegandese dictator Idi Amin (1923-1928? - 2003) geeft de 8.000 overgebleven Aziaten in zijn land 48 uur om te vertrekken. Dat leidt tot een vluchtelingendrama. Aziaten die weigeren te vertrekken zouden vermoord worden door Amins soldaten.
1975
Moordaanslag met een revolver op de Amerikaanse president Gerald Ford (1913-2006) in San Francisco, door Sara Jane Moore. Het is al de tweede aanslag op de president in zeventien dagen. Ford komt opnieuw met de schrik vrij. Moore zou levenslang krijgen en vrijkomen in 2007, na 32 jaar in de cel.
1980
In Polen wordt de vakbond Solidariteit (Solidarnosc) opgericht. De initiatiefnemer, scheepswerf-elektricien Lech Walesa van de Lenin-werf in Gdansk, wordt gekozen tot voorzitter. Voor zijn vreedzame inzet voor de Poolse werkers kreeg Walesa in 1983 de Nobelprijs voor de Vrede. Hij zou van van 1990-95 president van Polen zijn.
1981
In Frankrijk neemt president François Mitterand de eerste TGV (train à grande vitesse) in gebruik, op de lijn Parijs-Lyon. De nieuwe trein, met een topsnelheid van 380 km. per uur, verkort de reistijd tussen beide steden tot 2 uur en 40 minuten.
1985
Sterfdag Duitse mediamagnaat Axel Springer (Axel Ceasar Springer, 1912-85). Hij bouwde een krantenimperium rondom o.a. 'Bild Zeitung', 'Bild am Sonntag', 'Hör Zu', 'Hamburger Abendblatt', 'Berliner Morgenpost', 'Die Welt' en 'Welt am Sonntag'. Hij werd ook groot in commerciële radio en televisie, en was mede-eigenaar van de TV-zender 'SAT-1'.
1989
Bomaanslag van de Provisional IRA op de Royal Marines School of Music in Deal, Kent, Engeland. Tien mariniers zijn op slag dood en een elfde overlijdt later aan zijn verwondingen. De aanslag -met een bom van 6,8 kilo- staat bekend als de Deal barracks bombing.
1998
Op aandringen van de milieubeweging organiseren 36 grote Franse steden een 'vrijwillige autoloze dinsdag'. Maar vrijwel niemand doet mee, het wordt daardoor een grote flop.
2006
Bij Lathen in Duitsland (ter hoogte van Ter Apel) botst een Transrapid zweeftrein met 29 passagiers tegen een onderhoudswagon die op de proefbaan staat. De magneetzweeftrein had een snelheid van 170 km. per uur. Er vallen 23 doden en 11 gewonden. Eind 2011 zou de zweefbaan worden ontmanteld, na 26 jaar was de proefopstelling 'niet meer rendabel' (er dienden zich geen nieuwe klanten aan).
2007
Sterfdag Franse mimespeler Marcel Marceau (Marcel Mangel, 1923-2007). Zoon van een joodse koshere slager van Poolse afkomst. Geestelijk vader van de trieste clown 'Bip', met wit gezicht, zwartomrande ogen en rode mond. In 1978 richtte hij zijn eigen mimeschool École Internationale de Mimodrame op in Parijs. Hij inspireerde Michael Jackson tot zijn moonwalk.
22 september

Andrea Bocelli is jarig (1958)

22 september in Muziek

1951
Geboortedag Brits-Amerikaanse zanger-songwriter David Coverdale, in Saltburn-by-the-Sea, Yorkshire. Rock, hardrock, bluesrock, heavy metal. Groepen: Deep Purple, Whitesnake. Songs: "Child in time (part 1)", "Black night", "Smoke on the water"; "Here I go again", "Is this love", "Still of the night". Solo: albums "White Snake", "Northwinds", "Into the light". In 2007 verkreeg hij de Amerikaanse nationaliteit.
1957
Geboortedag Australische zanger-songwriter, pianist en acteur Nick Cave (Nicholas Edward Cave), in Wangaratta, Victoria. Multi-instrumentalist. Post-punk. Groepen: The Boys Next Door, Nick Cave & The Bad Seeds. Songs: "The singer", "Where the wild roses grow" (met Kylie Minogue), "Henry Lee" (met P.J. Harvey), "O'Malley's bar". Solo: "As I sat sadly by her side", "Fifteen feet of pure white snow".
1957
Geboortedag US zangeres-songwriter en basgitariste Johnette Napolitano, in Hollywood, Californië. Alternative rock. Groep: 'Concrete Blonde' (1982-95). Songs: "Joey", "Caroline", "Someday", "God is a bullet". Solo: "Scarred", "Amazing", "Falling in love". Ze componeerde ook filmmuziek.
1958
Geboortedag Italiaanse tenor Andrea Bocelli, in Laiático (Lajatico), Toscane. Hij is vrijwel blind sinds zijn 12e (ongeluk met een voetbal, hij leed al aan glaucoom). Combineert klassiek met populair. Songs: "Con te partiro", "Time to say goodbye" (met Sarah Brightman), "Per amore", "Il mare calmo della sera", "Vivere", "Romanza", "The prayer" (met Celine Dion), "Melodramma", "Miserere" (met Luciano Pavarotti), "Because we believe" (met Marco Borsato).
1958
Geboortedag US zangeres-songwriter en gitariste Joan Jett (Joan Marie Larkin), in Wynnewood, Philadelphia. Groeide op in Maryland en West Covina, Californië. Groepen: Joan Jett and The Blackhearts, The Runaways. Songs: "I love rock 'n' roll", "Crimson and clover", "I hate myself for loving you", "Do you want to touch me", "Light of day", "Bad reputation". Ze speelde diverse filmrolletjes en speelde op Broadway in "The Rocky Horror Show".
1981
Sterfdag US componist Harry Warren (Salvatore Guaragna, 1893-1981). Zoon van Italiaanse emigranten. Componeerde de muziek voor zeker 400 liedjes als "Lullaby of Broadway", "I only have eyes for you", "That’s amore", "The more I see you" en "Chattanooga choo choo".
1982
Eerste Amerikaanse 'Farm Aid'-concert in Champaign, Illinois, met o.a. Bob Dylan, Roy Orbison en John Fogerty, georganiseerd door o.a. Willie Nelson. Het concert zou 10 miljoen dollar opleveren. De Farm Aid concerten waren bedoeld om Amerikaanse boeren te steunen, die door recessie, schaalvergroting, tegenslag en prijsverlagingen kopje onder dreigen te gaan.
1984
Geboortedag NL zangeres-songwriter en gitariste Miss Montreal (eigenlijk Roos-Anne Hans, Sanne Hans), in Dedemsvaart. Hoewel zij bij het gewone spreken stottert, heeft ze daar bij het zingen geen last van. Pop, rock. Songs: "Say heaven say hell", "Heavy heart", "Hoe" (met Nielson), "Wonderful days", "I am hunter", "Wish I could", "Being alone at Christmas", "Just a flirt". Ze begon in de groep 'Ysis'. Ze is organisator van een eigen muziekfestival, genaamd Bierpop.
1989
Sterfdag Russisch-Amerikaanse songwriter en componist Irving Berlin (Israel Isidor Baline, 1888-1989, hij werd dus 101). Hartaanval. Bijnaam: King of Ragtime'. Schreef een lange lijst filmklassiekers, musicals en soundtracks o.a. "White Christmas", "There´s no business like showbusiness", "Top hat, white tie, and tails", "Blue skies", "Always", "Cheek to cheek", "God bless America" en veel ragtime-muziek.
2001
Sterfdag Russisch-Amerikaanse violist Isaac Stern (1920-2001). Hartkwaal. Hij was één van de grootste violisten van de 20ste eeuw. Redde in 1960 Carnegie Hall in New York City van de slopershamer.
2004
Sterfdag NL gitarist en zanger Dirk van der Horst (1946-2004). Kanker. Groep: BZN (vanaf 1988). Songs: "La primavera", "Yeppa", "Banjo man", "Help me", "Mother", "Wedding bells", "Mexican night". Speelde eerder o.a. in 'The Dizzy Mans Band' (songs: "Tickatoo", "The show", "The opera") en 'Next One'. In BZN zou hij worden vervangen door John Meijer.
2010
Sterfdag US zanger en acteur Eddie Fisher (Edwin Jack Fisher, 1928-2010). Complicaties na een heupoperatie. Pop crooner. Zong: "I'm walking behind you", "Any time", "Oh my papa", "I'm yours", "Wish you were here", "Games that lovers play". TV: "Coke Time" (1953), "The Eddy Fisher Show" (1957-59). Films: "All about Eve", "Bundle of joy", Butterfield 8". Hij was vijf keer getrouwd, o.a. met Debbie Reynolds (1932-2016), Connie Stevens en met Elizabeth Taylor (1932-2011) waarmee hij "Butterfield 8" maakte. Vader van actrice en schrijver Carrie Fisher (1956-2016).
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2020 Deze Dag | Copyright en disclaimer