Deze Dag in de Geschiedenis

23 mei

Slag bij Heiligerlee 1568

23 mei in Groningen

1568
De Slag bij Heiligerlee wordt gewonnen door de staatsgezinde troepen (meest huurlingen en Duitse militairen) o.l.v. graaf Lodewijk van Nassau (1538-74) en graaf Adolf van Nassau (1540-68), broers van Willem van Oranje. Eerste succes van de opstandelingen aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Adolf sneuvelt echter in de strijd met Spaansgezinde troepen van de stadhouder van Groningen, graaf van Arenberg Jan de Ligne (1525-68), die ook sneuvelt. De Spaansgezinden verliezen de slag nadat zij in een hinderlaag van scherpschutters (Waalse huurlingen) zijn gelokt. In Heiligerlee staat sinds 1873 een monument voor graaf Adolf.
1814
De Franse bezettingstroepen in Delfzijl o.l.v. de Franse kolonel Pierre Maufroy (1768-1833) geven zich over nadat ze het bericht hebben gekregen dat Napoleon Bonaparte is afgezet. Ze hadden Delfzijl sinds 1795 bezet gehouden en er een sterke vesting gebouwd. Delfzijl was de laatste NL vesting in Franse handen. Het beleg van Delfzijl -door een coalitie van Kozakken, Pruisen, Engelsen en Hollanders- was al op 13 november 1813 begonnen. Maufroy en zijn militairen zouden een vrije aftocht krijgen naar Frankrijk.
1873
In Heiligerlee wordt een (nieuw) monument onthuld voor graaf Adolf van Nassau (1540-68), die in 1568 sneuvelde in de 'Slag bij Heiligerlee', aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog. Het Graaf Adolfmonument wordt onthuld door koning Willem III (1817-90). Het is gemaakt door de Belgische beeldhouwer Jozef Geefs (1808-85), naar een ontwerp van Johannes Hinderikus Egenberger (1822-97). Om het monument is het Graaf Adolf van Nassaupark aangelegd.
1931
Het Vliegveld Eelde (later Groningen Airport Eelde) wordt officieel geopend door burgemeeester Jan Gerard Legro (1876-1967) van Eelde. Het vliegveld was een initiatief van oud-wethouder -en vliegenier- Haijo Hindriks van Eelde. Legro voorspelt dat het 'een vlieghaven voor heel het Noorden' zal worden. De opening (met vliegshow) trekt zo'n 40.000 toeschouwers. Op 15-8-1931 zou de eerste lijndienst tussen Eelde en Schiphol worden geopend. In 1933 zou de naam 'NV Luchthaven Eelde' worden.
1941
Geboortedag bestuurder Hans Ouwerkerk (Hans George Ouwerkerk), in Den Haag. Hij was van 1991-98 burgemeester van Groningen, trad af in 1998 na een raadsdebat over de Oosterparkwijkrellen. Hij was eerder o.a. landelijk secretaris van de PvdA (1971-73), VARA-ombudsman (1973-75), en burgemeester van Lekkerkerk (1976-82), Emmen (1982-89) en Zaanstad (1989-91). Maakte van 1998-2003 een comeback als burgemeester van Almere. In 1998 werd hij verkozen tot Groninger van het Jaar. Als kleuter raakte hij gewond bij het grote 'vergis-bombardement' op het Haagse Bezuidenhout in 1945, waarbij zijn vader om het leven kwam.
1942
De Duitse bezetters installeren de NSB-er A.J. Drenth, een jurist, met veel militair vertoon als burgemeester van Winschoten, als vervanger van burgemeester Alexander Jacobus Romijn (1897-1965). De NSB-er zou in functie blijven tot het einde van de oorlog. Na de bevrijding, van 1945-62, zou burgemeester Romijn terugkeren (WO-II).
1946
Geboortedag GR sportjournalist, presentator, commentator en verslaggever Henk Kok (Hindrik Jan Jacobus Kok), in Midwolda. Schaatsliefhebber en voetbalkenner. Hij werkte van 1969-2011 bij de regionale omroep in Groningen. RONO, Radio Noord: o.a. "Sport voor Sport", "Noord Sport", "Sport op Zondag", "Eem Bieproaten". TV Noord: "Noord Sport". TROS Sport. NOS: "Langs de Lijn", "Studio Sport". Onderscheiden als 'Sportjournalist van de Provincie Groningen 1991'. Hij was ook leraar aan de LTS in Veendam.
1960
Loppersum krijgt een nieuwe burgemeester: Albert Assies (1917-81). Hij is de opvolger van Jan Daniel van der Munnik en zou in functie blijven tot zijn dood in 1981 (en in 1982 worden opgevolgd door Jennie Sleurink-Rabbinge).
1969
Afsluiting van de Lauwerszee, door afzinking van de laatste 2 van in totaal 25 caissons, onder het toeziend oog van koningin Juliana. Het Lauwersmeer is twee dagen later, als de caissons definitief dicht gaan, formeel een feit, 9100 ha. groot (incl. 2000 ha. water). In Zoutkamp, waar de vissers, de visafslag en havenactiviteiten naar Lauwersoog moesten verhuizen, hangt de vlag halfstok. Het initiatief voor de drooglegging ontstond na de 'watersnoodramp' van 1953. In 2003 zou een deel van het drooggelegde gebied worden ingericht als 'Nationaal Park Lauwersmeer'.
1977
De tweede Zuid-Molukse treinkaping: ter hoogte van Onnen en De Punt wordt een trein met passagiers gegijzeld (tot 11 juni). De treinkapers eisen een onafhankelijke Zuid-Molukse republiek. Het zou de langste gijzeling worden in de NL geschiedenis: 482 uur (20 dagen). Tegelijkertijd bezetten vier Zuid-Molukkers de lagere school in Bovensmilde, en gijzelen 105 kinderen en 5 leerkrachten. De kinderen moeten door het raam roepen "Van Agt wij willen leven". Ze zouden 2 dagen later vrijkomen. Beide acties zouden op 11-6-1977 worden beëindigd door mariniers en scherpschutters met hulp van straaljagers en pantserwagens.
1993
Einde van de experimentele 'Shuttlebus' in Groningen, de voorloper van de 'Interliner'. De Shuttlebus kwam eind 1990 op de weg maar bleek zijn tijd ver vooruit: de bus wist maar weinig automobilisten uit hun auto te lokken want er staan (dan) nog nauwelijks files. Het experiment kostte miljoenen guldens. Latere luxe snelbussen zouden wel succes hebben.
1998
FC Groningen moet een nacompetitiewedstrijd tegen Cambuur afwerken zonder publiek in een bizarre ambiance op het KNVB-sportcentrum in Zeist, vanwege aanhoudend supportersgeweld. Het wordt 1-1.
2001
Opening van de nieuwe passagehal op Groningen Airport Eelde, door de Groningse CdK Hans Alders en de Drentse CdK Relus ter Beek. De opening vindt plaats op de 70ste verjaardag van het vliegveld.
2012
FC Groningen presenteert Robert Maaskant (43) als nieuwe hoofdtrainer. Hij volgt Pieter Huistra op, die was ontslagen na een slecht seizoen. Maaskant zou het maar één seizoen volhouden in Groningen, en vertrekken naar Dinamo Minsk (voor een halfjaar).

23 mei in Nederland

1851
Sterfdag NL tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard (1782-1851). Zoon van een hovenier. Woonde, trouwde en was vooral actief in Noord Nederland. Hij maakte meer dan 50 ontwerpen voor parken en tuinen bij buitenplaatsen, o.a voor Ekenstein bij Appingedam, de Fraeylemaborg in Slochteren, De Braak in Paterswolde, en voor diverse landgoederen in Friesland. Hij sterft in Leeuwarden en is begraven op de door hemzelf ontworpen Stadsbegraafplaats van Leeuwarden.
1888
Geboortedag NL dichter A. Roland Holst (Adrianus Roland Holst, 1888-1976), in Amsterdam. Bijnaam: 'Prins der Nederlandse dichters'. Redacteur van 'De Gids'. Zijn oeuvre wordt gekenmerkt door een plechtige stijl en rijke symboliek. Bundels: "Een winter aan zee", "Voorlopig", "Onderhuids". Kreeg de Constantijn Huygensprijs 1948, de P.C. Hooftprijs 1955 en de Grote Prijs der Nederlandse Letteren 1959. Hij overleed in 1976 na een val uit bed, nadat hij een avond in zijn favoriete restaurant, 'Het Huis met de Pilaren' in Bergen (NH) had doorgebracht.
1933
Geboortedag NL politicus-bestuurder Gerrit Braks (Gerardus Johannes Maria Braks, 1933-2017), in Sint-Michielsgestel. Brabantse boerenzoon. KVP, CDA. Minister van Landbouw en Visserij in drie kabinetten-Lubbers tussen 1980 en 1990. Daarvoor was hij lid van de Tweede Kamer en daarna van de Eerste Kamer (en voorzitter Eerste Kamer van 2001-03). Voorzitter KRO 1991-96. Waarnemend burgemeester van Eindhoven 2007-08. Ereburger van de provincie Noord-Brabant. Hij overleed in 2017.
1939
Geboortedag NL schijver Maarten Biesheuvel (Jacob Martinus Arend Biesheuvel, 1939-2020), in Schiedam. Bundels: "In de bovenkooi", "De verpletterende werkelijkheid, "De angstkunstenaar", "Het nut van de wereld", "Een overtollig mens", "Brommer op zee", "Eva's keus" (samengesteld door zijn vrouw Eva Gütlich), "Verhalen uit het gekkenhuis". P.C. Hooftprijs 2007. Hij was kandidaat voor de Partij voor de Dieren. Hij leed aan manische depressiviteit en verbleef in psychiatrische inrichtingen. Hij overleed in 2020.
1946
Geboortedag DR schrijver-verhalenverteller, cabaretier en omroepman Jans Polling, in Borger. Schreef: "De ring", en bundels als "Het komp wel goed", "Wat ’n gedoe", "Klein leed" en "Veur riepe vaoders". Radio: presentator Radio Noord en Radio Drenthe, schreef ook liedteksten en columns voor Radio Drenthe. Cabaret: 'Duo Dampo' (met André Damming); liedjes: "Mien Dreentse laand", "Zeun", "Jeanetje", "Verzekeringen", "Mien moe heur haanden", "Vief nachten doen". Verzorgde mediatrainingen. Hij was eerder leraar in Stadskanaal en Drachten.
1956
Een Nederlands societyhuwelijk: oud-tenniskampioen en televisiearts dr. Hans van Swol (1914-2010) trouwt in Amsterdam met operazangeres Gré Brouwenstijn (1915-99).
1963
Geboortedag NL presentator, zanger, schrijver en acteur Jochem van Gelder, in Tiel. NCRV (1989-2010). TV: "Showmasters", "Disney-club", "Willem Wever", "Tuti Famili", "Quatro, Buya Live!", "Praatjesmakers", "De zingende zaak", "Hider in the house". Hij presenteerde ook programma's voor Omroep Gelderland. Begon als bandparodist. Treedt met kinderprogramma's op in het land. Prominente fan van voebalclub NEC (liedjes: "Go NEC, wij gaan Europa in", "De beuk er in"). Maakte diverse Sinterklaas-CD's. Schreef: "Jochem's Sintboek".
1967
De voetbalclubs Xerxes en DHC gaan samen en noemen de nieuwe fusieclub 'Xerxes/DHC'.
1979
Sterfdag NL ondernemer, autobouwer en uitvinder Hub van Doorne (Hubert Jozef van Doorne, 1900-79). Bijnaam: 'meneer Hub'. Hij richtte samen met zijn broer Wim van Doorne (1906-78) het bedrijf DAF op in Eindhoven (begonnen als 'Van Doorne's Aanhangwagenfabriek'). Hij was de uitvinder van de 'variomatic', een traploos automatisch versnellingsbak. Tijdens WO-II ontwikkelde hij de eerste DAF personenauto, de z.g. 'rijdende regenjas', een eenpersoons mini-auto die niet breder was dan de gemiddelde voordeur, waardoor deze in huis geparkeerd kon worden.
1979
Johan Cruijff (1947-2016) gaat, een halfjaar na zijn officiële afscheid als profvoetballer, toch weer spelen: voor de Los Angeles Aztecs. Hij moet weer geld verdienen na financiële tegenslagen. Zijn eerste Amerikaanse wedstrijd wint hij met 3-0.
1981
De eerste Marathon van Rotterdam wordt gelopen, op initiatief van Jos Hermens en zakenman Michel Lukkien, en dankzij het enthousiasme van sportwethouder Gerard Rooijakkers. De Schot John Graham wint in de (dan) zeer snelle tijd van 2.09.28 (later zou worden getwijfeld aan de gelopen afstand). De Rotterdamse marathon zou uitgroeien tot één van de grootste en snelste ter wereld.
2014
Na 8 jaar en zo'n 1200 uitzendingen stopt de avondtalkshow "Pauw & Witteman" omdat Paul Witteman het 'welletjes vindt'. Jeroen Pauw begint een nieuwe praatshow op de late avond, "Pauw".

23 mei in Wereld

1788
South Carolina treedt als achtste staat toe tot de Verenigde Staten van Amerika.
1868
Sterfdag Amerikaanse pionier, jager, soldaat, gids en volksheld Kit Carson (Christopher Houston Carson, 1809-68). Hij bezwijkt aan een ziekte in Fort Lyons in Colorado. Hij zou een jaar later worden herbegraven nabij zijn vroegere huis in Taos, New Mexico. Vocht als kolonel tegen indianen, onderwiep de Navaho's in Arizona. Carson City in Nevada is naar hem genoemd.
1883
Geboortedag US acteur Douglas Fairbanks sr. (Douglas Elton Thomas Ullman, 1883-1939), in Denver. Held van de stomme film. Acteerde in o.a. "The habit of happiness", "The mark of Zorro", "The thief of Bagdad". Trouwde met actrice en zakenvrouw Mary Pickford (1893-1979) en richtte samen met haar en o.a. Charlie Claplin de film- en muziekmaatschappij 'United Artists' op. Vader van Douglas Fairbanks Jr. Hij overleed in 1939.
1906
Sterfdag Noorse toneelschrijver en dichter Henrik Ibsen (Henrik Johan Ibsen, 1828-1906). Gevolgen van een reeks hersenbloedingen. Hij behoort tot de 'grote vier van de 19e-eeuwse Noorse literatuur'. Werk: "Peer Gynt", "Catilina", "Een poppenhuis", "De wilde eend", "De vrouw van de zee", "Bouwmeester Solness", "Als wij doden ontwaken". Hij begon als apothekersassistent. Hij overleed in 1906 na een reeks hersenbloedingen.
1928
De Duitse autobouwer en raketpionier Fritz von Opel (1899-1971, bijgenaamd 'Raketen-Fritz') vestigt op de Avus racebaan in Berlijn een (dan) snelheidsrecord op land: (naar schatting) 238 km per uur in zijn 'RAK 2' (Rakwagen 2), aangedreven door 24 raketten.
1933
Geboortedag Engels-Amerikaanse actrice Joan Collins (Joan Henrietta Collins), in Londen. TV: speelde 'Alexis Carrington' in de serie "Dynasty" (1981-89). Films: "Lady Godiva rides again", "The virgin queen", "The opposite sex", "The bitch", "The stud", "Joseph and the amazing technicolor dreamcoat", "Ellis in Glamourland". Autobiografie: "Past imperfect". Zus van de romanschrijver Jackie Collins (Jacqueline Jill Collins, 1937-2015).
1934
Sterfdag van het Amerikaanse bankroversduo Bonnie en Clyde, Bonnie Parker (1910-34) en Clyde Chestnut Barrow (1909-34). De politie schiet ze met een regen van kogels dood in hun auto, nabij Plain Dealing in Louisiana. In de auto vindt de politie drie Browning geweren, een Winchester geweer, een Colt 32 en een Colt 45 revolver, zeven Colt pistolen, en valse nummerplaten uit de staten Illinois, Iowa, Missouri, Texas, Indiana, Kansas, Ohio en Louisiana.
1942
Geboortedag US acteur, regisseur, scriptschrijver en producer Zalman King (Zalman Lefkovitz, 1942-2012), in Trenton, New Jersey. Erotica-specialist. Speelde in diverse TV-series. Filmregie: "Two Moon Junction", "Wild Orchid", "Red shoe diaries" (film en TV-serie). Schreef en produceerde "9½ weeks". Hij overleed in 2012 aan de gevolgen van kanker.
1951
Geboortedag Russische schaakgrootmeester Anatoli Karpov (Anatoli Jevgenevitsj Karpov), in Zlato-oest, Oeral. Hij was houder van de wereldtitel van 1975-85 en van 1993-99 (FIDE). Na 1999 speelde hij voornamelijk nog rapid- en exhibitiepartijen.
1960
De Duitse nazi-misdadiger Adolf Eichmann (1906-62) wordt in Buenos Aires, Argentinië gevangen genomen door Israëlische agenten en heimelijk naar Israël gebracht. Daar zou hij in 1961 ter dood worden veroordeeld wegens schuld aan de moord op miljoenen joden, en in 1962 worden opgehangen.
1971
Bij een vliegramp met een Toepolef-134 bij Rijeka in Joegoslavië komen 78 inzittenden om het leven, waaronder veel Britse vakantiegangers. Bij de landing klapt een band waardoor het vliegtuig over de kop slaat en in brand vliegt.
2004
Op het Franse vliegveld 'Charles de Gaulle' bij Parijs stort een groot deel van een gloednieuwe vertrekhal in. De hal was vrijwel leeg maar het ongeluk kost toch vijf mensen het leven. De hal was gepresenteerd als een architectonisch hoogstandje.
2017
Sterfdag Britse acteur Roger Moore, (Roger George Moore, 1927-2017). Kanker. Zoon van een politieman. TV: series "Ivanhoe", "The Saint" ('Simon Templar'); speelde 'lord Brett Sinclair' in "The Persuaders" ("De Versierders", met Tony Curtis). Films: speelde tussen 1973 en 1985 'James Bond 007' in "Live and let die", "The man with the golden gun", "For your eyes only", "Octopussy", "Moonraker", "The spy who loved me", "A view to a Kill". Andere films: "The cannonball run", "Sunday lovers", "The enemy", "Boat trip", " A princess for Christmas". Hij was ambassadeur voor UNICEF.
23 mei

Jewel is jarig (1974)

Jewel is jarig  (1974)

23 mei in Muziek

1910
Geboortedag US klarinettist en bandleider Artie Shaw (Arthur Jacob Arshawsky, 1910-2004), in New York City. Jazz. Speelde klarinet (en saxofoon) in de bands van o.a. Glenn Miller en Tommy Dorsey. Had een eigen band met als zangeres de -toen onbekende- Billie Holiday. Songs: "Begin the beguine", "Oh, lady be good", "Frenesi", "Stardust", "Gentle grifter", "Sad sack". Hij trouwde acht keer, met o.a. de actrices Ava Gardner, Lana Turner en Evelyn Keyes. Hij overleed in 2004.
1928
Geboortedag US zangeres en actrice Rosemary Clooney (1928-2002), in Maysville, Kentucky. Bijnaam: 'Rosie'. Zong: "Come on-a my house", "Botch-a-me (ba-ba-bachiami piccina)", "If teardrops were pennies", "This ole house", "Love, you didn't do right by me", "On a slow boat to China" (met Bing Crosby). Films: "The stars are singing", "Here come the girls", "White christmas", "Red garters". Tante van acteur George Clooney. Ze overleed in 2002 aan longkanker.
1934
Geboortedag US elektronicus, instrumentbouwer en uitvinder Bob Moog (Robert A. Moog, 1934-2005), in New York City. Uitvinder van de synthesizer (Moog synthesizer) in de jaren '60, pionier van de elektronische muziek. Oprichter van het bedrijf Moog Music. In Asheville, North Carolina (waar hij woonde en werkte) staat het ‘Moogseum’, een Moog-museum. Hij overleed in 2005 aan een hersentumor.
1941
Geboortedag NL accordeonist Henny van Voskuylen (Hendrik Frederik Evert van Voskuylen, 1941-2010), in Bunnik. Volksmuziek, evergreens en operamelodieën. Groep: accordeonduo 'De Kermisklanten', met zijn echtgenote Coby van Voskuylen-Mol (Coby Mol). Liedjes: "Zigeunertango", "De liefdestango", "Ode aan Manuela", "Kleine liefdesmelodie", "In gedachten zie ik 't kerkje weer" (als 'Duo X', met zang van Pierre Kartner en Annie de Reuver). Het duo was ook populair in Duitsland (als 'Die Kirmesmusikanten') en België. Henny overleed in 2010, hij had de spierziekte 'PSMA'.
1954
Geboortedag Vlaams-Belgische zanger Guido Belcanto (Guido Versmissen), in Turnhout. Spraakmakend en excentriek, heeft een 'vrouwelijk alter ego' dat hij 'Gina Divina' noemt. Zong: "Op het zeildoek van de botsauto's", "Vlammetjes", "Toverdrank", "Droevig is deze wereld", "Mijn verjaardag", "Puntschoenen en een zonnebril", "Sinds jij uit mijn bestaan verdween".
1955
Geboortedag Ierse zangeres Mary Black, in Dublin. Folk, Celtische muziek. Songs: "Both sides the tweed", "Isle of St. Helena"."Mo ghile mear", "Dimming of the day", "Adam at the window", "Speaking with the angel", "Don't say okay", "Summer sent you", "Wounded heart".
1958
Geboortedag US zangeres Shelly West, in Cleveland, Ohio. Country, C&W. "A Texas state of mind", "Don't make me wait on the moon", "Somebody buy this cowgirl a beer", "Love don't come any better than this". Dochter van zangeres Dottie West (1932-91).
1963
Sterfdag US gitarist en zanger-songwriter Elmore James (of Elmore Brooks, 1918-63). Hartaanval. Bijnaam: 'King of the Slide Guitar'. Blues, R&B. Songs: "Dust my broom", "Long tall woman", "It hurts me too", "Rollin’ & tumblin", "The sky is crying", "Done somebody wrong", "Baby please set a date", "One way out". Begon als radio-reparateur en electricien.
1974
Geboortedag US zangeres-songwriter, gitariste, actrice en dichteres Jewel (Jewel Kilcher), in Payson, Utah. Groeide op in een blokhut in Homer, Alaska. Songs: "Hands", "Standing still", "Foolish games", "Pieces of you", "Sponge bath", "Intuition", "You were meant for me", "Stronger woman". Schreef: "A night without armor", "Chasing down the dawn". Film: "The lyon's den", "Ride with the devil", "Ring of fire", "Sandy Wexler".
1983
Geboortedag Engelse zangeres Heidi Range (Heidi India Range). Groep: 'Sugababes', vanaf 2001. Songs: "Hole in the head", "Too lost in you", "In the middle", "Freak like me", "Round round", "Shape of my heart", "Caught in a moment", "Push the button", "Ugly", "Red dress", "About you now", "Change", "Denial". Begon bij 'Atomic Kitten' maar stapte op voor die groep succes kreeg.
2003
Sterfdag NL zangeres Hermien Timmerman (Hermien van der Weide, 1943-2003). Gevolg van een nierziekte. Ze vormde met haar toenmalige echtgenoot Gert Timmerman sr. (1935-2017) het duo 'Gert & Hermien'. Ze zongen o.a.: "Shalalie shalala (Alle duiven op de Dam)", "In der mondhellen Nacht", "Olé in Mexico", "Jij alleen", "Het reuzenrad", "Daarom ben ik blij". Moeder van zanger Gert Timmerman jr. en zangeressen Sandra Timmerman en Sheila Timmerman.
2013
Sterfdag Egyptisch-Franse zanger-songwriter, componist en gitarist Georges Moustaki (Yussef Mustacchi, Giuseppe Mustacchi, 1934-2013). Hij werd geboren in Alexandrië, Egypte en verhuisde in 1951 naar Frankrijk. Chansons: "Le métèque", "Eden blues", "Les orteils du soleil", "Les musiciens", "Sarah", "Ma liberté", "Ma solitude". Schreef de tekst van "Milord" voor Edith Piaf (1915-63).
2015
Het 60e Eurovisie Songfestival 2015 in Wenen wordt voor Zweden gewonnen door Mans Zelmerlöw met "Heroes". Het is de zesde keer dat Zweden wint. Nederland met Trijntje Oosterhuis en "Walk along" was al in de halve finale uitgeschakeld.
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2022 Deze Dag | Copyright en disclaimer