Deze Dag in de Geschiedenis

5 mei

Nationale Bevrijdingsdag

Canadese oorlogsveteranen op 5 mei

5 mei in Groningen

1623
Het Nieuwe Kerkhof in Groningen wordt aangewezen als begraafplaats voor de vele slachtoffers van de dan heersende pestepidemie (of 'zwarte dood') in de Stad. Tot 1636 zou het kerkhof -uit voorzorg en vrees voor nieuwe besmetting- hermetisch afgesloten blijven.
1874
De Tweede Kamer neemt het 'kinderwetje van Van Houten' aan, een initiatief van het Groningse liberale Kamerlid Samuel van Houten (1837-1930), de latere minister van Binnenlandse Zaken. Het is de eerste wet die in Nederland een einde moet maken aan kinderarbeid. Kinderen tot 12 jaar mogen niet meer in fabrieken te werken. Landarbeid wordt niet verboden. Doordat de wet nauwelijks werd gehandhaafd, zou het inzetten van jonge kinderen in de fabrieken in de praktijk echter nog jarenlang doorgaan.
1906
Sterfdag GR bestuurder en jurist Jasper Ganderheijden (1825-1906). Geboren in Veendam. Zoon van mr. Andreas Adriaan Ganderheijden (1780-1853), griffier bij de rechtbank in Winschoten. Hij was van 1855-62 burgemeester van Grootegast, en van 1862-65 burgemeester van Baflo en Winsum. Na 1865 was hij kantonrechter in Zuidhorn, waar hij ook overlijdt.
1919
De Groningse wetenschapper Jantina Tammes (1871-1947) wordt benoemd tot eerste vrouwelijke hoogleraar aan de RUG (in de 'variabiliteit en erflijkheidsleer'). Ze was de tweede vrouwelijke hoogleraar in Nederland, na Johanna Westerdijk (1883-1961) en de eerste NL hoogleraar in de genetica. In 1936 moest ze ontslag nemen als hoogleraar door haar zwakke gezondheid. Dochter van cacaofabrikant Berend Tammes. Ze overleed in 1947 in Groningen.
1941
Opheffing van de passagiersdienst op de 'Woldjerspoorweg' van Groningen via Slochteren en Siddeburen naar Weiwerd, met onderweg 14 halteplaatsen. In Weiwerd was er aansluiting op de spoorlijn Zuidbroek-Delfzijl. In 1942 zou ook het goederenvervoer op de lijn worden gestaakt. Aan de Woldjerspoorweg herinneren nu alleen nog de voormalige stationsgebouwen.
1999
Het 'enfant terrible' van Groningen Airport Eelde, vliegschoolhouder Wim de Nijs (alias 'Captain Flintstone'), blijkt -na talloze conflicten en affaires- zijn biezen te hebben gepakt. Hij zou zijn vliegschool 'Nice Flight' voortzetten op 'Maastricht Aachen Airport', maar ook daar al snel in conflict raken met de autoriteiten en zijn vergunning kwijtraken. In 2003 zou hij een nieuwe carrière beginnen als paranormaal genezer, o.a. in Tiel (waar de burgemeester hem -na incidenten- enkele keren gedwongen liet opnemen in een psychiatrische inrichting).
2002
Voetballer Arjen Robben (18) uit Bedum speelt zijn laatste wedstrijd voor FC Groningen, tegen Sparta in Rotterdam. Dankzij een 0-0 gelijkspel ontsnapt de FC aan de nacompetitie. Robben debuteerde op zijn 16e in het eerste elftal van FC Groningen. Hij gaat naar PSV (tot 2004).

5 mei in Nederland

1789
Geboortedag NL dwerg Simon Jane Paap (1789-1828), in Zandvoort. Bijnaam: 'Jaapje van Zandvoort'. Paap was ongeveer 80 cm. klein en 'de bekendste dwerg van Nederland'. Hij woog 14 kilo. Hij verdiende de kost als attractie op kermissen en jaarmarkten waar hij zich ook -tegen betaling- liet rondgooien. Hij zou daarmee de uitvinder zijn geweest van het 'dwergwerpen'. Hij overleed in 1828 aan een longontsteking, in Dendermonde, België.
1945
De Duitse legers capituleren in Nederland, en ook in Denemarken, Noord-Duitsland en Sleeswijk-Holstein. In hotel De Wereld in Wageningen onderhandelt de tegenstribbelende Duitse generaal-oberst Johannes Blaskowitz (1883-1948) met de Canadese luitenant-generaal Charles Foulkes (1903-69) over de voorwaarden, in het bijzijn van prins Bernhard (Blaskowitz zou pas op 6 mei zijn handtekening zetten). De totale Duitse capitulatie volgde op 7, 8 en 9 mei. In Nederland zou 4 mei 'dodenherdenking' worden en 5 mei 'bevrijdingsdag' (WO-II).
1946
Nationale Bevrijdingsdag. Jaarlijkse feestdag ter herdenking van de bevrijding in 1945, volgens het 'Nationaal Comité 4 en 5 mei' mede bedoeld 'om inhoud te geven aan de naleving van mensenrechten en om duidelijk te maken dat we vrijheid niet alleen voor onszelf kunnen claimen, maar alleen met elkaar kunnen maken: in de straat, de wijk, de regio, het land en ook internationaal'.
1948
Geboortedag NL medium en schrijfster Jomanda (Johanna Wilhelmina Petronella Damman), in Deventer. Spiritiste. Bijnaam: 'Lady of the Light'. Ze werkt met 'instraling' en claimt dat ze 'helderziend, helderhorend, heldervoelend, en helderwetend' is. Verzorgde radioshows op Radio Noordzee FM en op Radio 192. Hield in de jaren '90 in Tiel drukbezochte 'healings'. Verhuisde naar Hulsberg, Limburg, en hield vanaf 2008 healings in Canada. Kwam in opspraak door haar rol bij de dood van actrice Sylvia Millecam, die in 2001 overleed aan kanker. Werkte van 2003-04 samen met Emile Ratelband. Ze baarde in 2004 opzien door te beweren dat 'cremeren pijn doet'.
1963
Sterfdag architect, stedenbouwkundige en publicist Jacob Oud (Jacobus Johannes Pieter Oud, 1890-1963). Medeoprichter van 'De Stijl'. Voorvechter van de moderne architectuur en pionier van het 'Nieuwe Bouwen'. Ontwerper van het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam, het monument op het Militair ereveld Grebbeberg, Café De Unie in Rotterdam, het 'Bio-vakantieoord' bij Arnhem, het Congresgebouw in Den Haag en talloze woonblokken, huizen en vakantiehuizen. Broer van de politicus-bestuurder en geschiedschrijver Pieter Oud (1886-1968).
1998
Voetballer Jaap Stam wordt (dan) de 'duurste Nederlandse voetballer aller tijden'. Hij verhuist van PSV naar de Engelse kampioen Manchester United voor 35 miljoen gulden.
1999
Een nationale onderzoekscommissie o.l.v. Hans Alders voorspelt dat in Nederland '1 januari 2000 een dag wordt als alle andere' en er geen grote millenniumproblemen zullen ontstaan. Dat commissie zou gelijk krijgen.
2004
Sterfdag NL schrijver Thea Beckman (Thea Petrie, 1923-2004). Kanker. Ze werd vooral bekend door haar historische jeugdromans. Schreef: "Kruistocht in spijkerbroek", "Zwerftocht met Korilu", "Stad in storm", "Wonderkinderen", "Een bos vol spoken, "De gouden dolk". Schreef rubrieken in 'De Haagse Post' en diverse damesbladen.
2004
Na een reeks verhogingen bereikt de benzineprijs in Nederland een nieuwe recordhoogte: 1,28 euro voor een liter euro ongelood. Diesel kost nu 85,9 eurocent per liter.

5 mei in Wereld

1494
De Italiaanse ontdekkingsreiziger (in Spaanse dienst) Christoffel Columbus (Christopher Columbus of Christophorus Columbus, 1451-1506) ontdekt Jamaica, en noemt het 'Santa Gloria'. Het eiland stond ook bekend als 'Xaymaca'. De oorspronkelijke bewoners, de Arawaks (of Arawak indianen) probeerden de mannen van Columbus te verhinderen om in de St. Ann's Bay aan land te gaan, maar verloren de strijd. De Arawaks zouden later volledig uitgemoord worden door de Spanjaarden, die het eiland bezetten.
1813
Geboortedag Deense wijsgeer en theoloog Sören Kierkegaard (Sören Aabye Kierkegaard, 1813-55), in Kopenhagen. Wegbereider en eerste vertegenwoordiger van het existentialisme. Werk: "Frygt og baeven" ("Vrees en beven"), "Enten-eller" ("Of/of"), "Stadia op de levensweg", "Filosofische kruimels". Hij overleed in 1855 door -waarschijnlijk- uitputting en een zwakke gezondheid.
1818
Geboortedag Duitse filosoof en econoom Karl Marx (Karl Heinrich Marx, 1818-83), in Trier. Theoreticus van het socialisme, grondlegger van het Marxisme, inspirator van de arbeidersbeweging en boeman van de bourgeoisie. Schreef "Het Communistisch Manifest", samen met Friedrich Engels (1820-95), die hem ook hielp bij het samenstellen van zijn belangrijkste werk, "Das Kapital". Medeoprichter van de eerste 'Internationale' (1864). Hij bezweek in 1883 in Londen aan zijn kwalen nadat hij eerst zijn vrouw (1881) en zijn dochter Jenny (1883) had zien overlijden.
1821
Sterfdag afgezette Franse keizer en voormalig legerleider Napoleon Bonaparte (1769-1821), in zijn verbanningsoord op het eiland Sint-Helena. Maagkanker (er bestaat ook een omstreden theorie dat hij is vergiftigd met arsenicum). Zijn stoffelijk overschot is later, in 1840, overgebracht naar Parijs en bijgezet in de 'Dôme des Invalides'.
1862
Cinco de mayo: Mexicaanse vrijheidsstrijders verslaan een Franse troepenmacht in de Slag bij Puebla, een tijdelijk -en tamelijk onbetekenend- succes. De herdenking van de slag zou niettemin aan het eind van de 20ste eeuw uitgroeien tot de 'Cinco de mayo'-viering, een commercieel Mexicaans feest dat ook in het zuiden van de Verenigde Staten uitbundig wordt gevierd met veel tequila, margarita, salsa en guacamole (al verwarren veel Amerikanen Cinco de mayo met de viering van de Mexicaanse onafhankelijkheid; in werkelijkheid is dat 'Grito de Dolores', 16 september).
1912
Officiële opening van de (vijfde moderne) Olympische Spelen 1912 in Stockholm, Zweden. Er zou worden gesport in 16 disciplines binnen 14 sporten. Nederland zou drie bronzen medailles halen, twee bij het schermen en één voor het voetbalteam.
1914
Geboortedag US acteur Tyrone Power (Tyrone Edmund Power jr., 1913-58), in Cincinnati, Ohio. Films: "The mark of Zorro", "Nightmare alley", "The razor's edge", "Witness for the prosecution", "The Mississippi gambler", "Rawhide" (filmversie), "Untamed", "The sun also rises". Hij moest het vooral van zijn knappe uiterlijk hebben. Biografie: "The drama of a bisexual in the spotlight". Hij overleed in 1958 aan een hartaanval.
1943
Geboortedag Britse zanger-songwriter, acteur, schrijver en televisiemaker Michael Palin, in Sheffield. Globetrotter, wereldreiziger. Lid van het team van 'Monty Python'. Films: "Life of Brian", "The holy grail", "A fish called Wanda", "Time bandits", "Brazil", "Fierce creatures". TV: "Saturday Night Life", series "Ripping Yarns", "Around the world in 80 days", "Pole to pole", "Full circle with Michael Palin", en een serie andere reisprogramma's. Song: "Decomposing composers". Schreef "Hemingway's chair" en diverse reisboeken en kinderboeken.
1945
Een zondagschool-lerares (Elyse Mitchell) en vijf tieners in de Amerikaanse staat Oregon worden gedood door een Japanse 'booby trap bom'. Ze zijn de enige oorlogsdoden op het Amerikaanse vasteland tijdens WO-II. De bom hing aan een onbemande Japanse luchtballon, die in een bos in Oregon terecht was gekomen, waar de kinderen hem vonden. De Japanners lieten -in 1944 en 1945- bij gunstige wind duizenden ballonnen met springstoffen en bommen op, in de hoop slachtoffers te maken en branden te stichten in de V.S. en Canada. In de praktijk kwam daar vrijwel niets van terecht.
1955
De bezettingsmachten Engeland, Frankrijk en Verenigde Staten geven West-Duitsland, tien jaar na WO-II, de volledige soevereiniteit terug.
1956
Geboortedag Belgische striptekenaar, illustrator, schrijver en entertainer Kamagurka (Luc Zeebroek), in Nieuwpoort. Trad op met theatershows, had een radioshow samen met 'Herr Seele' (Peter van Heirseele) in Brussel en maakte met hem satirische TV-programma's (VPRO, VRT), speelde en zong in diverse muziekgroepen, publiceerde in talloze kranten en tijdschriften en schreef een kindersprookje, toneelstukken en scenario's voor de strip "Cowboy Henk" van Herr Seele.
1961
De eerste Amerikaanse astronaut Alan B. Shepard (1923-98) wordt 116 mijl (187 km.) de ruimte ingeschoten in een Mercury-Redstone 3 capsule ('Freedom 7'). De ballistische vlucht duurt een kwartier en maakt van Shepard officieel 'de eerste Amerikaan in de ruimte', en 'de tweede mens in de ruimte', na Sovjet-kosmonaut Joeri Gagarin (1934-68) die drie weken eerder met de 'Vostok-1' de ruimte was ingeschoten. Shepard landt veilig in de Atlantische Oceaan, 486 km van het punt van lancering. Hij zou in 1971 als gezagvoerder van de Apollo 14 naar de maan vliegen.
1973
Geboortedag US actrice en zangeres Tina Yothers, in Whittier, Californië. Films: "Shoot the moon", "Crash course". TV: speelde 'Jennifer Keaton' in de serie "Family ties" (1982-89), presenteerde de "Tina Yothers show" (1991). Schreef: "Being your best: Tina Yothers's guide for girls". Zong bij de band 'Jaded'.
1981
De Noordierse IRA-activist Bobby Sands (1954-81) sterft op 27-jarige leeftijd in de Maze-gevangenis in Belfast, op de 66ste dag van zijn hongerstaking. Zijn dood is aanleiding voor ernstige rellen in Belfast en Londonderry. Zo'n 100.000 mensen zouden zijn begrafenis bijwonen. Na hem overleden nog 9 andere IRA-hongerstakers als gevolg van hun actie. Met de hongerstaking wilden IRA-gevangenen afdwingen dat ze door de Britse regering zouden worden behandeld als politieke gevangenen.
2000
Sterfdag Italiaanse wielrenner Gino Bartali (1914-2000). Herseninfarct. Hij won de Tour de France in 1938 en 1948, en de Giro d'Italia in 1936, 1937 en 1946. Boekte in totaal 168 overwinningen in 19 jaar tijd.
5 mei

Adele is jarig (1988)

5 mei in Muziek

1924
Geboortedag Duits-Nederlandse violist Theo Olof (Theodor Olof Schmuckler, 1924-2012), in Bonn. Vioolvirtuoos, vormde een befaamd duo met Herman Krebbers (1923-2018). Hij was tientallen jaren concertmeester van het Residentieorkest in Den Haag en het Concertgebouworkest in Amsterdam, en tot 1982 hoofdleraar aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag. Schreef columns en boeken. Hij was één van de initiatiefnemers van 'Hilversum 4' (later 'Radio 4'), de radiozender voor klassieke muziek van de publieke omroep, die in 1975 voor het eerst uitzond. Hij overleed in 2012.
1942
Geboortedag US zangeres-songwriter en gitariste Tammy Wynette (Virginia Wynette Pugh, 1942-1998), in Itawamba County, Mississippi. Country, C&W. Songs: "Stand by your man", "D-I-V-O-R-C-E", "Justified and ancient"(met 'The KLF'), I don't wanna play house", "Take me", "We're gonna hold on" (met George Jones, met wie ze van 1969-75 getrouwd was; in totaal trouwde ze vijf keer). Ze overleed in 1998.
1948
Geboortedag Engelse drummer en zanger Bill Ward (William Thomas Ward), in Aston, Birmingham. Groep: 'Black Sabbath'. Songs: "Paranoid", "Iron man", "The wizard", "War pigs", "Am I going insane", "It's alright", "Swinging the chain". Hij richtte in 1986 zijn eigen 'Bill Ward Band' op, maar keerde in de jaren '90 terug naar Black Sabbath. Hij is ook te horen op solo-albums van Ozzy Osbourne en Tony Iommi. Hij kreeg in 1998 een lichte hartaanval.
1950
Geboortedag NL zangeres en TV-presentator Maggie MacNeal (Sjoukje Lucie van ’t Spijker, Sjoukje Smit). Vormde 'Mouth & MacNeal' met Willem Duyn. Songs: "Hello-A", "How do you do", "You kou la le loupi", "Ik zie een ster". Solo, vanaf 1974: "When you're gone", "Fools together", "Terug naar de kust". Ze werd vijfde op het Eurovisie Songfestival 1980 in Den Haag met "Amsterdam". Zong ook in 'The Dutch Diva's', met Marga Bult en Sandra Reemer (1950-2017). TV: "Karaoke" (TROS). Ze was betrokken bij de (mislukte) plannen voor de 'Senioren Omroep Nederland' (SON).
1951
Geboortedag Singaporese gitarist, songwriter, sessiemuzikant en producer Rex Goh (Tee Haut Rex Goh), in Singapore. Groepen: 'Air Supply' (1977, 1981-83; songs: "All out of love", "The one that you love"), 'QED' (1983-85), en 'Eurogliders' (1988-89, 2005).
1954
Geboortedag NL zangeres Tineke Schoemaker. Groeide op in Alkmaar. Groepen: 'Barrelhouse' (song: "the sudden stop"), 'One Two' (duo met Rob van Donselaar; songs: "No song to sing", "One step", "Wonderful life").
1959
Geboortedag Britse zanger-gitarist Ian McColloch, in Liverpool. Groep: 'Echo and The Bunnymen'. Songs: "Seven seas", "Bring on the dancing horses", "The cutter".
1962
Geboortedag Engelse zanger-songwriter en toetsenist Gary Daly, in Kirkby, Merseyside. Groep: 'China Crisis'. Songs: "Wishful thinking", "Christian", "Black man Ray", "Hanna hanna". Volgens sommige bronnen is zijn verjaardag op 10 mei.
1962
De soundtrack van de film "West Side Story" komt op nr. 1 van de Amerikaanse elpee-lijst en zou daar 54 weken blijven staan. Dat is (dan) een record. Het zou het bestverkochte album van de sixties in de V.S. worden. De muziek is gecomponeerd door Leonard Bernstein en de teksten zijn van Stephen Sondheim. Bekendste nummers zijn "Tonight", "Maria", "America" en "Somewhere".
1969
Geboortedag NL basgitarist en zanger Peter Slager. Groep: 'Bløf' (Blof). Songs: "Harder dan ik hebben kan", "Aan de kust", "Dansen aan zee", "Ze is er niet", "Wat zou je doen", "Dichterbij dan ooit", "Mooie dag", "Omarm", "Holiday in Spain" (met 'Counting Crows'), "Aanzoek zonder ringen", "Donker hart", "Alles is liefde", "Zo stil", "Zoutelande" (met Geike Arnaert), "Zaterdag". Hij was eerder radiojournalist. Voerde actie voor een vrij Tibet (single: "Als je ooit nog eens terug kan" van 'Ticket voor Tibet').
1984
Het Eurovisie Songfestival 1984 in het 'Théatre Municipal' in Luxemburg wordt voor Zweden gewonnen door de groep 'The Herreys' (de broers Per, Richard en Louis Herrey) met "Diggi-loo diggi-ley". Ierland wordt tweede met "Terminal 3" door Linda Martin. Voor Nederland komt Maribelle (Marietje Kwakman) met "Ik hou van jou" niet verder dan een gedeelde dertiende plaats.
1988
Geboortedag Engelse zangeres-songwriter Adele (Adèle of Adele Laurie Blue Adkins), in Tottenham, Londen. Soul, R&B, jazz. Songs: "Hometown glory", "Chasing pavements", "Cold shoulder", "Daydreamer", "Make you feel my love", "Rolling in the deep", "Turning tables", "All I ask", "Rumour has it", "Skyfall", "Hello", "Someone like you", "Set fire to the rain", "Water under the bridge", "When we were young". In 2019 viel ze zo'n 45 kilo af.
1990
Het Eurovisie Songfestival 1990 wordt in de 'Vatroslav Lisinski Hall' in Zagreb, Joegoslavië voor Italië gewonnen door Toto Cutugno met "Insieme 1992". Voor Nederland wordt 'Maywood' vijftiende met "Ik wil alles met je delen".
2020
Sterfdag Jamaicaanse zangeres-songwriter Millie Small (Millicent Dolly May Small, 1946-2020). Beroerte. Bijnamen: 'The blue beat girl' en 'Little Millie'. Ska, reggae. Songs: "My boy lollipop", "Sweet William", "Bloodshot eyes", "My street", "When I dance with you", "Killer Joe", "Chicken feed".
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2021 Deze Dag | Copyright en disclaimer