Deze Dag in de Geschiedenis

14 september

Wilde otter dag 1988

14 september in Groningen

1925
Officiële opening van Huize Maas aan de Vismarkt in Groningen, ontworpen als dansschool door architect (en voetballer bij Be Quick) Evert van Linge (1895-1964), in opdracht van dansleraar Herman Maas (Hermannus Jacob Maas, 1882-1960). Conferencier Jean Louis Pissuisse (1880-1927) en zijn vrouw Jenny Gilliams (1892-1927) treden op bij de opening. Later zou Huize Maas een restaurant krijgen en een feestzaal en uitgaanscentrum worden.
1948
Sterfdag NL bestuurder-politicus Eltjo van Beresteijn (jonkheer Eltjo Aldegondus van Beresteyn, 1876-1948). Verkeersongeluk in Den Haag. Genealoog. Hij was van 1910-16 burgemeester van Veendam. Richtte in 1912 de N.V. Stoomtram Oostelijk Groningen op, om Veendam te verbinden met Assen, Heiligerlee en Zuidlaren. Tweede-Kamerlid voor de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) en gemeenteraadslid in Den Haag. Oprichter van bibliotheken en leeszalen in Amersfoort en Utrecht. In Veendam is het Cultuurcentrum Van Beresteijn naar hem genoemd.
1953
Geboortedag NL ondernemer, promotor en bestuurder Harm Post (Harm D. Post). Groeide op in Westbroek (Utrecht). Hij maakte tussen 2001 en 2017 een succes van de Eemshaven als directeur van Groningen Seaports en was daarna projectontwikkelaar van Groningen Airport Eelde. Hij was in 1999-2000 directeur van NoordNed (Arriva) en werkte eerder bij vervoersmaatschappij GADO. Consul voor Noorwegen. Hij kreeg voor zijn verdiensten de Groninger van het Jaar Oeuvreprijs 2012 van RTV Noord. Schreef het kinderboek "Mielowiets".
1954
Geboortedag NL mediaman Kees Toering, in Wanneperveen. Groeide op in Meppel. Studeerde en woonde in Groningen. Werkte van 1979-86 als journalist-redacteur bij Radio Noord en daarna bij de Wereldomroep. Werd vervolgens omroepbaas in Hilversum (hoofd Radio 2 bij de VARA, zendercoördinator/manager NPO Radio 2 en later ook Radio 5), tot 2014. Radioman van het jaar 2001. Hij was samen met zijn oud-Radio Noord-collega Paul Vloon bedenker van de jaarlijkse Top 2000.
1983
Het Europacupdebuut van FC Groningen: in het Vincente Calderon stadion in Madrid, wordt met 2-1 verloren van Atlético Madrid. Rob McDonald maakt het Groningse doelpunt (0-1). Door o.a. een fout van doelman Harry Schellekens en verdediger Walter Waalderbos verspeelt de FC in de laatste 5 minuten de winst en ook nog een gelijkspel. Dankzij een 3-0 winst in de return in het Oosterparkstadion zou de club van trainer Han Berger en voorzitter Renze de Vries toch -verrassend- een ronde verder komen.
1993
De Groningse beeldend kunstenaar en theatervormgever Henk Kraayenzank (1949) krijgt de tweejaarlijkse Wessel Gansfortprijs van de Provincie Groningen voor zijn totale oeuvre. Hij is -behalve autonoom beeldend kunstenaar vanaf eind jaren '60- ook toneelregisseur, decorontwerper en belichter, en samensteller van exposities, en hij gaf les aan de kunstacademie Minerva in Groningen.
2001
Oud-gedeputeerde Jaap van Dijk (62, CDA) wordt benoemd tot waarnemend burgemeester van Ten Boer (tot 2002). Hij volgt -voor enkele maanden- burgemeester Joop Alsema op die naar Staphorst is vertrokken. Na Ten Boer zou Van Dijk ook nog waarnemend burgemeester worden van Loppersum (2003), Zwartwaterland (Ov.), Eemsmond (2007) en Winsum (2008).
2002
Nadat FC Groningen o.l.v. trainer Dwight Lodeweges ook de vierde wedstrijd van het seizoen heeft verloren (4-2 tegen Excelsior) wordt bij terugkeer de spelersbus bestormd door zo'n veertig jongeren met bivakmutsen en knuppels. Van de auto's van sommige spelers zijn de banden lekgestoken. Lodeweges zou een maand later opstappen.
2006
FC Groningen speelt in Belgrado, Servië voor het eerst in 14 jaar Europees voetbal, maar de UEFA-cupwedstrijd tegen Partizan Belgrado wordt met 4-2 verloren. TV Noord beleeft een primeur door de wedstrijd rechtstreeks uit te zenden, ook Radio Noord verzorgt een rechtstreeks verslag.
2010
Sterfdag GR boekuitgever, journalist en gitarist Frans Banga (Frans Eelco Banga, 1936-2010). Prostaatkanker. Geboren in Groningen. Schreef: "'t Peerd van Ome Loeks is dood", "Nostalgisch gezicht Groningen", en gaf vele andere nostalgische fotoboeken uit, en de dichtbundel "Dichterbij de stad". Speelde slaggitaar in The Flying Arrows en The Trembling Strings. Hij werkte als badmeester in Groningen.
2020
De NDC Mediagroep, uitgever van Dagblad van het Noorden (DvhN), Leeuwarder Courant (LC), Friesch Dagblad (FD) en tientallen weekbladen, wordt overgenomen door Mediahuis, als zelfstandige dochter. De NDC Mediagroep -met aandeelhouders FB Oranjewoud en Je Maintiendrai Fonds, en zo'n 600 medewerkers- verkeert in zwaar weer met 2 jaar op rij een verlies van 4,8 miljoen euro (in 2017 5,2 miljoen euro).

14 september in Nederland

1547
Geboortedag NL staatsman Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619). Tirannieke figuur, slimme diplomaat en scherpzinnig jurist. Hij wordt beschouwd als de constitutionele bouwer van de Republiek der Verenigde Nederlanden. Hij stierf in 1619 op het schavot, op het Binnenhof in Den Haag na een doodvonnis door een speciale Generaliteitsrechtbank, na een conflict en machtstrijd met stadhouder en legeraanvoerder prins Maurits en de Staten Generaal over de aanstelling van waardgelders (huurtroepen) om onlusten te voorkomen.
1924
Geboortedag NL journalist, cabaretier, zanger en tekst- en liedjesschrijver Jaap van de Merwe (1924-89), in Rotterdam-West. Zoon van een politierechercheur. Schreef en vertaalde teksten voor o.a. (volks)theater, cabaret, musical en televisieseries. Begon als journalist bij o.a. 'Het Vrije Volk'. Schreef één thriller: "Daar komen de wijven". Hij overleed in 1989 aan een hartaanval.
1924
Geboortedag NL politicus-bestuurder en journalist Wim Polak (Willem Polak, 1924-99), in Amsterdam. PvdA. Hij was burgemeester van Amsterdam van 1977-83, en daarvoor staatssecretaris belast met de Financiën van de Lagere Overheden in het kabinet-Den Uyl (1973-77). Later was hij lid van de Raad van State. Begon als journalist bij 'Het Vrije Volk' (1946-65) en wethouder van Financiën in Amsterdam. Zijn (joodse) ouders werden tijdens de oorlog vermoord en hijzelf zat ondergedoken. Hij overleed in 1999.
1944
De geallieerden bevrijden -na een dag strijd- Maastricht, Gulpen en Meerssen van de Duitsers. Maastricht is de eerste Nederlandse stad die bevrijd wordt. De stad zou daarna gedurende enkele maanden het commandocentrum zijn van het Amerikaanse 9e Leger (WO-II).
1946
Geboortedag NL nieuwslezer, presentator en verslaggever Marga van Praag, in Amsterdam. NOS-Journaal (1996-2002). Presenteerde eerder o.a. "Fanklup" en "De Jonge Onderzoekers". Was van 1981-94 het gezicht van het "NOS Jeugdjournaal". Dochter van zanger-cabaretier Max van Praag (1913-91), zus van presentator Chiel van Praag. Ajax-voorzitter Jaap van Praag (1910-87) was haar oom en zijn zoon Michael van Praag haar neef. Ook zanger-songwriter Maarten van Praag van de band City to City is een neef.
1949
In een vijver aan de Groot Hertoginnelaan in Den Haag wordt het lijk van de Duitser Frits Schallenberg (Friedrich von Wirtz, 1905-49) gevonden. Raadselachtige en nooit opgehelderde moord of zelfmoord die een storm aan publiciteit veroorzaakte. Schallenberg woonde sinds de jaren '30 in Den Haag. Hij had tijdens WO-II een dubbelrol gespeeld en zowel voor de nazi's als voor het verzet gewerkt. Na de oorlog werd hij politie-informant.
1956
Geboortedag NL politicus-bestuurder Maxime Verhagen (Maxime Jacques Marcel Verhagen), in Maastricht. CDA, vanaf 1976. Vicepremier en minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie in het kabinet-Rutte-Verhagen (2010-12), eerder minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Balkenende 4 (2007-10), CDA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer en Europarlementariër (1989-94). Hij won de Zwetsprijs 2003 en 2006. In 2013 volgde hij Elco Brinkman op als voorzitter van Bouwend Nederland.
1962
Geboortedag NL schrijver en radiomaker Mathijs Deen, in Hengelo. Werk: "Over oude wegen", "De Wadden", "Onder de mensen" (eerdere titel: "Moeder doen"), "Brutus heeft honger", "Het juiste hout", "Zo meteen werken". Studeerde Nederlands aan de RUG in Groningen. Begon als redacteur en radiomaker bij Radio Noord (RTV Noord) in Groningen (maakte o.a. "Academieplein", met John Bolt). VPRO: programmamaker "OVT".
1974
Geboortedag NL actrice en presentatrice Fleur van der Kieft, in Rotterdam. TV: rollen in de soapseries "Onderweg naar morgen" en "Westenwind". Film: "Costa!". Ze presenteerde programma's voor MTV en SBS6. Radio: "Wout!" (3FM, BNN). Speelde in -en regisseerde- een serie theaterproducties.
1975
Rembrandt's schilderij De Nachtwacht (1642) in het Rijksmuseum in Amsterdam wordt ernstig beschadigd met een keukenmes door een 38-jarige gestoorde werkloze leraar Nederlands uit Bloemendaal. Een ingrijpende restauratie van het doek is noodzakelijk.
1988
De -voorlopig- laatste wilde otter in NL wordt doodgereden op de A7 tussen Joure en Sneek. In de jaren '90 zou in het otterpark Aqua Lutra in Leeuwarden worden begonnen met een fokprogramma voor nieuwe 'wilde' otters, in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen. Vanaf 2002 zouden otters worden uitgezet, o.a. in natuurgebied De Weerribben in Overijssel. Intussen komt de otter -behalve in Overijssel- weer voor in Groningen, Friesland, Drenthe, Flevoland, Gelderland en Zuid-Holland. De otter zou in NL uitgroeien tot symbool van een schoon zoetwatermilieu.
1996
Museum De Buitenplaats in Eelde, voor figuratieve kunst na 1945, gaat open voor het publiek. Het gebouw is ontworpen door architect Ton Alberts (1927-99). De officiële openingsceremonie is op 9-10-1996. Het museum is een initiatief van het echtpaar Jos (1934-2018) en Janneke (1943-2007) van Groeningen.
1998
Extreme regenval teistert Nederland (vooral het zuidwesten). Er zijn wegafsluitingen, dijken worden verzwaard, straten en gebouwen lopen onder, de treinenloop is verstoord. Radio Rijnmond wordt rampenzender. Er ontstaat voor zeker een miljard gulden schade.
2017
Sterfdag voetballer Wim Huis (Willem Huis, 1927-2017). Aanvaller. Hij speelde van 1949-54 voor Ajax, en daarna voor Fortuna '54 (de eerste NL profclub van de Nederlandse Beroeps Voetbalbond NBVB) en Limburgia. Hij bleef in Limburg wonen en overlijdt in Maastricht.

14 september in Wereld

1265
Sterfdag Italiaanse dichter Dante Alighieri (Durante di Alighiero degli Alighieri, 1265-1321). Zijn geboortedag -in Florence- is niet bekend. Hij was de Sommo Poeta (opperste dichter) van Italië. Werk: "La divina commedia" ("de goddelijke komedie", een reis door het hiernamaals, van de hel door het vagevuur naar het paradijs; het wordt beschouwd als een hoogtepunt van de wereldliteratuur). Ander werk: de bundel "Vita nuova", en de betogen "De vulgari eloquentia", "Il convivio" en "De monarchia". Hij overlijdt in Ravenna.
1812
Het Franse leger o.l.v. Napoleon Bonaparte trekt de -lege- stad Moskou binnen, na een veldtocht van 82 dagen over 800 kilometer. De terugtrekkende Russen stichten branden waardoor de stad wordt verwoest, zodat de Fransen er geen beschutting vinden. Op 20 oktober zou de Franse terugtocht beginnen. Die zou slecht aflopen voor Napoleon en het omslagpunt worden van de Napoleontische oorlogen: van het Franse leger van 680.000 soldaten zouden maar 40.000 mannen de strijd overleven.
1849
Geboortedag Russische fysioloog Ivan Pavlov (Ivan Petrovitsj Pavlov, 1849-1936), in Rjazan (Ryazan). Zoon van een dorpspriester en Russisch-orthodox christen. Naar hem is de Pavlovreactie genoemd. Hij ontdekte de geconditioneerde reflex, dankzij zijn experimenten met o.a. honden. Hij kreeg de Nobelprijs voor Geneeskunde 1904. Hij stond zeer kritisch tegenover de communistische machthebbers in zijn land en verzette zich in woord en daad tegen het beleid van Lenin en Stalin. Hij overleed in 1936.
1914
Geboortedag US acteur Clayton Moore (Jack Carlton Moore, 1914-99), in Chicago. TV: speelde 'The lone ranger' in de gelijknamige serie (1949-57). Films: "The lone ranger" (1956), "The lone ranger and the lost city of gold", en diverse "Zorro"-films. Hij overleed in 1999.
1939
Eerste geslaagde helicoptervlucht (met één rotor), met een door Igor Sikorsky (1889-1972) gebouwde VS-300, in de Verenigde Staten. De wentelwiek stijgt bijna tien meter recht omhoog en vervolgens zestig meter vooruit. In 1907 had de Franse fietsenmaker Paul Cornu al zo'n 20 seconden lang 2 meter boven de grond gehangen in Lisieux in een primitieve helicopter met 2 rotors.
1947
Geboortedag Noordierse-Nieuw-Zeelandse acteur Sam Neill (Nigel Sam Neill), in Omagh. Nieuw-Zeelandse ouders. Groeide als tiener op in Nieuw Zeeland. Films: "Jurassic Park", "The Piano", "Children of the revolution", "The hunt for Red October", "The horse whisperer", "Perfect strangers", "Wimbledon", "Little fish", "The hnter", "The daughter", "The commuter". TV: series "Merlin", "Reilly, sce of spies", "Jessica", "The Tudors", "Alcatraz", "Peaky Blinders".
1959
Het eerste aardse ruimtevaartuig slaat te pletter op de maan: het is de Loena 2 (Lunik II) van de Sovjet Unie. Door de harde landing kan de Loena geen onderzoek doen op de maanbodem. Maar Loena 2 effende het pad voor alle maanvluchten die in de jaren erna zouden volgen. Tijdens de vlucht gaf de Loena wel metingen door en die bevestigden dat de maan geen stralingsgordel of magnetisch veld heeft.
1964
Geboortedag US actrice Faith Ford, in Alexandria, Louisiana. Groeide op in Pineville. TV: speelde 9 seizoenen de blonde 'Corky' ('Corky Lynn Sherwood Forrest Silverberg') in de serie "Murphy Brown". Andere TV-series: "Another world", "The Norm show", "Hope and Faith", "Carpoolers". Films: "Beethoven's 5th", "The pacifier", "North", "You takin' to me?", "Escapee".
1970
De Dawson's Field kapingen: terroristen van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP) blazen op Dawson's Field in Noord-Jordanië vijf gekaapte verkeersvliegtuigen op, waaronder een DC-10 van BOAC en een DC-8 van Swissair; 50 niet-joodse gijzelaars worden ongedeerd vrijgelaten. Dat gebeurt in het bijzijn van de internationale pers en tot grote woede van de Jordaanse koning. De overige gijzelaars zouden op 30-9-1970 vrijkomen in ruil voor de vrijlating van vier terroristen.
1982
Sterfdag Prinses Gracia van Monaco (Grace Kelly, 1929-82). Ze overlijdt aan de gevolgen van een auto-ongeluk, een dag eerder, toen ze een beroerte kreeg achter het stuur van haar Rover 3500, ter hoogte van La Turbie, en een ravijn inreed. Ze was sinds 1956 getrouwd met prins Rainier III (1923-2005). Als filmster had ze hoodrollen in films als "Dial M for murder", "Rear window" en "High society". Haar stoffelijk overschot zou worden bijgezet in het familiegraf in de kathedraal van Monaco.
2005
Sterfdag US filmregisseur en filmproducent Robert Wise (Robert Earl Wise, 1914-2005). Hartstilstand. Oscars voor "West Side story" en "The sound of music". Andere films: "Citizen Kane", "The day the earth stood still", "Star trek: the motion picture", "The sand pebbles", ""Rooftops", "I want to live!", " The desert rats", "Helen of Troy", "The andromeda strain", "The Hindenburg".
2009
Sterfdag US acteur, danser en zanger-songwriter Patrick Swayze (Patrick Wayne Swayze, 1952-2009). Kanker. Films: "Dirty Dancing", "Ghost", "North and South", "Father Hood", "Red dawn", "Get Bruce", "Without a word", "Waking up in Reno", "Donnie Darko", "Keeping mum", "Jump!". Zong en schreef: "She's like the wind" (met Wendy Fraser) en "Next of kin". Trouwde in 1975 met actrice-danseres Lisa Niemi. Hij werd in 1991 door het blad People uitgeroepen tot meest sexy man op aarde.
14 september

Morten Harket is jarig (1959)

Morten Harket's verjaardag  (1959)

14 september in Muziek

1814
De US dichter en advocaat Francis Scott Key (1779-1843) schrijft de tekst van het latere (1931) nationale volkslied van de Verenigde Staten, "The Star-Spangled Banner". De melodie is afkomstig van een Brits drinklied. Aanvankelijk noemt Key zijn gedicht overigens "Defence of Fort McHenry". Hij schreef het als herinnering aan het bombardement van Fort McHenry in Baltimore tijdens de Oorlog van 1812 tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.
1914
Geboortedag US songwriter Mae Boren Axton (1914-97), in Bardwell, Texas. Bijnaam: 'the Queen Mother of Nashville'. Ze schreef "Heartbreak hotel" voor Elvis Presley, "Skid row" voor Jerry Lee Lewis en songs voor o.a. Patsy Cline, Wanda Jackson, Faron Young en Hank Snow. Ze was lerares Engels. In 1997 overleed ze aan een hartaanval in bad, thuis in Hendersonville, Tennessee.
1950
Geboortedag Engelse gitarist Paul Kossoff (1950-76), in Hampstead . Groep: The Free. Songs: "All right now", "My brother Jake". Solo: "Back Street Crawler". Hij bezweek in 1976 op zijn 25ste aan een hartaanval.
1954
Geboortedag US gitarist-zanger Barry Cowsill (Barry Steven Cowsill, 1954-2005), in Newport, Rhode Island. Hij noemde zichzelf ook 'Elvis Franklin', naar Elvis Presley en Benjamin Franklin. Hij was lid van de zingende familie The Cowsills. Songs: "The rain, the park and other things", "Most of all", "We can fly", "Love American style", "Hair". Hij verdronk in 2005 tijdens de overstromingen in New Orleans als gevolg van de orkaan Katrina.
1957
Geboortedag GR zanger-songwriter en gitarist Bob Heidema, in Harkstede. Groepen: De Stroatklinkers, Flash Light. Laidjes: "Lot mor goan", "Zunder die", "d'Ol boerderij", "Veurjoar in de kop", "Koekoek", "Swaalfkes", "Meneer van de belasten", "Dou k nog jong was". Hij speelde eerder in o.a. Snoarenspul (1983-87) en Grass Grow (1985-91) en vormde ook een duo met Stroatklinker Adrian Farmer.
1959
Geboortedag Noorse zanger-songwriter Morten Harket, in Kongsberg. Groep: A-Ha. Songs: "Take on me" (Bunty Bailey, het meisje in de videoclip van "Take on me" was de toenmalige vriendin van Morten Harket), "Touchy!", "Cry wolf", "The living daylights", "Stay on these roads", "You are the one", "Forever not yours". Solo: "Movies", "Darkspace (you're with me)", "Scared of heights", "Letter from Egypt", "Brother". Presenteerde in 1996 het Eurovisie Songfestival in Oslo samen met Ingvild Bryn. Hij was van 1989-98 getrouwd met de Zweedse actrice Camilla Malmquist.
1968
Drama voor Roy Orbison (1936-88): terwijl hij op tournee is in Engeland brandt zijn huis in Henderson, Tennessee, V.S. af. Twee van zijn drie zoons, Anthony Orbison (1962-68) en Roy Orbison jr. (1958-68), komen om in het vuur. De driejarige Wesley Orbison wordt gered. In 1966 was hun moeder Claudette Orbison-Frady (1941-66) al omgekomen bij een motorongeluk (ze botste op een vrachtwagen in Gallatin, Tennessee).
1983
Geboortedag Engelse zangeres Amy Winehouse (Amy Jade Winehouse, 1983-2011). Groeide op in Noord-Londen. Jazz, soul, R&B. Ze was de eerste Britse ooit die vijf Grammy Awards won. Songs: "Stronger than me", "Rehab", "You know I'm no good", "Tears dry on their own", "Back to black", "Valerie" (met Mark Ronson), "It's my party", "Love is a losing game". Enfant terrible, bekend om haar drugsverslaving, openbare dronkenschap en racistische uitlatingen. In 2011 werd ze dood aangetroffen in haar appartement in Noord-Londen, in haar bloed werd een overdosis alcohol gevonden.
1989
Sterfdag Cubaans-Mexicaanse orkestleider, componist, pianist en zanger Perez Prado (Dámaso Pérez Prado, 1916-89). Beroerte. Hij verhuisde in 1948 naar Mexico en zou nooit terugkeren naar Cuba. Bijnaam: 'King of Mambo'. Songs: "Patricia", "Cherry pink and apple blossom white", "Anabacoa", "Guaglione", "Tico, tico, tico". De hit "Mambo no. 5" van Lou Bega was gebaseerd op een nummer van Prado. Zijn zoon, Pérez Prado jr., nam het orkest van hem over.
2018
Sterfdag NL zangeres Anneke Grönloh (1942-2018). Longembolie. Geboren in Noord-Celebes als dochter van een Haagse KNIL sergeant-majoor. Ze groeide op in Jappenkampen, kwam in 1949 naar NL. Zong: "Brandend zand", "Paradiso", "Soerabaja", "Cimeroni". Ze nam met "Jij bent mijn leven" in 1964 deel aan het Eurovisie Songfestival en werd tiende. Wereldwijd verkocht ze meer dan 30 miljoen platen. In NL boekte ze diverse hitparaderecords. Populair als nichtenmoeder en belangenbehartigster van aidspatienten. Ze stopte in 2017 met zingen en verhuisde naar Frankrijk.
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2021 Deze Dag | Copyright en disclaimer