Deze Dag in de Geschiedenis

23 september

Geboortedag Cornelis Lely (1854-1929)

Cornelis Lely  1854-1929

23 september in Groningen

1788
Geboortedag 'langlevende' Groninger Geert Adriaans Boomgaard (1788-1899), in Groningen. Hij zou 110 jaar en 133 dagen oud worden en was in de 19e eeuw enige tijd de -internationaal erkende- 'oudste mens ter wereld'. Hij was schipper of scheepskapitein en diende in 1812 soldaat en tamboer in het leger van Napoleon. Een andere Noordeling, Thomas Peters (1745-1857, geboren in Groningen of Leeuwarden) zou nog ouder zijn geworden (bijna 112) maar over zijn geboorte- en sterfdatum bestaat onzekerheid. Intussen zijn diverse mensen op de wereld ouder dan 117 jaar geworden.
1845
Geboortedag GR koffiebrander en koffie- en theehandelaar Klaas Tiktak (1845-1925), in Nieuwe Pekela. Telg uit een zeevaardersgeslacht. Grondlegger van Tiktak Koffie en Thee in Groningen in 1870 (hij nam toen de kruidenierswinkel van Grüno over). Hij liet aanvankelijk ook kinderen werken in zijn branderij. Droeg zijn bedrijf in 1911 over aan zijn zoons Tonnis Tiktak en Klaas Harmannus Tiktak, verhuisde naar Villa Java in Paterswolde en overleed daar in 1925.
1854
Geboortedag GR torenwachter Jan Koop Sjoerts (1854-1941), in Groningen. Legendarische stadsfiguur. Hij was -van 1890 tot zijn pensioen in 1921- de laatste torenwachter (brandwacht en uitkijkpost) van de Martinitoren in Groningen. Aanvankelijk blies hij ieder kwartier op zijn trompet in vier richtingen om de stad veilig te verklaren, later kreeg hij een belverbinding met de brandweer. Als hij vuur zag hing hij een lantaarn aan de toren in de richting van de brand. Na hem werd het ambacht afgeschaft. Hij overleed in 1941.
1983
Commissaris van de Koningin Henk Vonhoff opent in Leek de clicketsfabriek van uitvinder en ontwerper G. Sebastiaan Vos en zijn partners. De clickets (kleurige plastic magnetische balletjes) zijn aanvankelijk een internationaal succes, er worden honderden miljoenen stuks verkocht. De onderneming zou echter in een financieel debacle eindigen, waarvan vooral bedenker G. Sebastiaan Vos de dupe werd.
1998
De provincies Groningen, Friesland en Noord-Holland weigeren verder mee te werken aan procedures voor gasboringen van de NAM in de Waddenzee. Pas na een lange politieke strijd en talrijke onderzoeken zouden de provincies in 2004 bakzeil halen (in dat jaar werd besloten de gaswinning onder de Waddenzee toe te staan).
1999
Oud-gedeputeerde van Groningen Bertus Fennema (CDA) wordt benoemd tot burgemeester van Schiermonnikoog. Het is (dan) een roerige tijd op het eiland: Fennema is al de vijfde burgemeester in twee jaar. Onder zijn leiding zou de bestuurlijke rust terugkeren op Schiermonnikoog. In 2003 zou hij vertrekken om burgemeester van Zuidhorn te worden.
1999
De NL dammer Harm Wiersma (1953) wordt in Hoogezand Europees damkampioen. Wiersma was eerder wereldkampioen in de jaren 1976, 1979, 1981, 1983 en 1984.
2002
De vertrouwenscommissie in de gemeenteraad van Haren kiest unaniem VVD-wethouder Arjen Gerritsen (32) van Wierden als nieuwe burgemeester. Tweede keus is oud-CDA-wethouder Bert Westerink (44) van Groningen. Gerritsen volgt in november 2002 -als jongste burgemeester van Nederland (tot eind 2004)- Nies Gerritsma op, die met pensioen ging. Westerink zou in 2004 wethouder van Delfzijl worden. Gerritsen zou al in 2007 naar De Bilt vertrekken.
2002
In de badkamer van haar ouderlijk huis in Wildervank wordt de 14-jarige scholiere Varscha Mohansing dood gevonden. Ze is door geweld om het leven gebracht. De politie zou later de 36-jarige Veendammer Krish J. aanhouden voor de moord: in 2004 zou hij in hoger beroep worden veroordeeld tot 10 jaar cel en TBS.
2006
In Oude Pekela wordt -op het plein voor het gemeentehuis- een bronzen monument onthuld voor de succesvolle jaren '60 popgroep The Ro-d-ys, in aanwezigheid van basgitarist Wiechert Kenter (of Wigger Kenter). Zanger Harry Rijnbergen vindt het emotioneel te zwaar om de plechtigheid bij te wonen. De overige twee leden van de Ro-d-ys, drummer Bennie Groen (1947-2003) en gitarist-toetsenist Joop Hulzebos (1946-98), zijn al overleden.

23 september in Nederland

1830
Nederlandse troepen bezetten Brussel, maar trekken zich vier dagen later terug met verlies van honderden manschappen.
1835
Op de herstelde en verbouwde vuurtoren de Brandaris op Terschelling (gebouwd in 1594) wordt voor het eerst een z.g. 'draijend kust lamplicht' ontstoken, een draaiend vuurtorenlicht, het eerste in Nederland. Een omwenteling duurt acht minuten. In 1864 zou dit draailicht van de Brandaris worden verplaatst naar Texel, en pas in 1907 zou op de Brandaris een nieuw -nu elektrisch draaiend- licht worden geplaatst. In 1920 werd dit verbeterd met een nieuwe Philips-lamp.
1854
Geboortedag NL ingenieur en staatsman ir. Cornelis Lely (1854-1929), in Amsterdam. Hij legde spoorwegen aan en bereidde de drooglegging van de Zuiderzee voor, de Zuiderzeewerken zijn grotendeels uitgevoerd volgens zijn plannen. Hij was van 1891-94 en van 1897-1901 minister van Waterstaat, Handel en Nijverheid voor de Liberale Unie. Vervolgens was hij gouverneur van Suriname (1902-05), en daarna van 1913-18 opnieuw minister van Waterstaat. Lelystad is naar hem genoemd. Hij overleed in 1929.
1915
Geboortedag NL schrijfster Leni Saris (Helena Barbara Wilhelmina Saris, 1915-1999), in Rotterdam. Meisjesboeken en familieromans. Ze schreef 108 titels (o.a. "De enige ware", "Leontine" en "Wij drieën") en verkocht ruim acht miljoen boeken. Begon als typiste op een notariskantoor. Ze is altijd vrijgezel gebleven en overleed in 1999 aan een hartaanval.
1940
Geboortedag NL actrice Brûni Heinke (Brunhilde Margot Heinke), in Rotterdam. Haar vader kwam uit het oosten van Duitsland. TV: speelde 'Helen Helmink' in de serie "Goede tijden, slechte tijden" (GTST, 1992-98); andere series: "Herenstraat 10", "Laat maar zitten", "Floris", "Koning van de Maas", "Malaika". Films: "Blue movie", "Spetters", "Ik ben Joep Meloen", "Soldaat van Oranje".
1952
Geboortedag NL journalist en presentator Willem Bemboom (1952-2000). TV: NOS Journaal. Radio: TROS Aktua. Richtte na zijn journalistieke carrière in de jaren '90 een eigen media-adviesbureau op. Hij begon bij het Drents Programma van de RONO (voorloper RTV Noord). Hij overleed in 2000 aan kanker.
2002
Sterfdag NL roman- en toneelschrijver Jan de Hartog (1914-2002). Hij vluchtte in 1943 naar Engeland en ging in het Engels schrijven. Woonde ook lang in de V.S. Was quaker. Schreef: "Hollands glorie", "De kapitein", "The peaceable kingdom" ("Het koninkrijk van de vrede"), "The hospital" ("Het ziekenhuis"), "The children" ("De kinderen"). Toneel: "Het hemelbed", "Schipper naast God". Schreef ook detectives onder het pseudoniem 'F.R. Eckmar'. Hij was de meest gelezen NL schrijver in het buitenland, na Anne Frank.
2006
Officiële opening door de Friese CdK Ed Nijpels van het recreatiedorp Esonstad, een in Oudfriese stijl gebouwd vestingsstadje, als vakantiepark aan het Lauwersmeer bij Anjum. Het park met 144 huizen, horeca en sportvoorzieningen was enkele maanden eerder al officieus in gebruik genomen door eigenaar Landal. Rondom Esonstad zijn nog veel meer vakantiehuizen gebouwd. Het vakantiepark zou een dagelijkse bootverbinding krijgen met Schiermonnikoog.

23 september in Wereld

1846
De planeet Neptunus wordt voor het eerst gezien door de Duitse atronoom Johann Galle (Johann Gottfried Galle, 1812-1910), in het observatorium van Berlijn. Galle maakte gebruik van berekeningen van de Franse astronoom Urbain Leverrier (Urbain Jean Joseph Leverrier, 1811–77), die bekend staat als de ontdekker van Neptunus.
1920
Geboortedag US acteur en regisseur Mickey Rooney (Joe Yule jr., 1920-2014), in Brooklyn, New York. Hij heeft 226 films op zijn naam staan, o.a.: "A midsummer night's dream", "National velvet", "Boys town", "Babes in arms", "Babes on Broadway", "Girl crazy", "The adventures of Huckleberry Finn", "The comic", "Breakfast at Tiffany's", "Outlaws". TV: "The Mickey Rooney show" (1954). Hij kreeg in 1983 een oeuvre-Oscar. Schreef twee autobiografieën: "i.e.," (1965) en "Life is too short" (1991). Hij trouwde acht keer, o.a. met Ava Gardner (1922-90) en Martha Vickers (1925-71). Hij overleed in 2014.
1938
Sterfdag Oostenrijkse psychiater en neuroloog Sigmund Freud (Sigismund Schlomo Freud, 1856-1939). Gevolgen van kanker in zijn kaak. Grondlegger van de psychoanalyse. Werk: "Die Traumdeutung", "Totem und Tabu", "Das Unbehagen in der Kultur". Experimenteerde met cocaïne. Hij bleef tot op hoge leeftijd werken en schrijven ondanks talrijke lichamelijke problemen en 33 kaakoperaties. Hij was van joodse afkomst en besloot aan het eind van zijn leven, na de bezetting van Oostenrijk door nazi-Duitsland, om te vertrekken naar Londen.
1938
Geboortedag Oostenrijkse actrice Romy Schneider (Rosemarie Magdalena Albrach-Retty, 1938-82), in Wenen. Films: "Sissi"-trilogie, "The trial", "Boccaccio '70", "What's new pussycat?", "Les choses de la vie", "Garde a vue", "Ludwig", "What's new, pussycat?", "Deathwatch", "Fantasma d'amore", "La passante". Ze was van 1959-64 verloofd met acteur Alain Delon. Haar leven was vol tragiek, in 1981 verongelukte haar zoon David. Ze maakte in 1982 -mogelijk met opzet- een eind aan haar leven met een overdosis slaappillen (volgens een andere lezing stierf ze aan een hartaanval).
1952
De Amerikaanse bokser Rocky Marciano (1923-69) verovert de wereldtitel zwaargewicht door Jersey Joe Walcott (1914-94) K.O. te slaan. Hij zou de titel vier jaar houden.
1955
In Argentinië wordt president en generaal Juan Perón (1895-1974) afgezet door een militaire junta en verbannen naar Paraguay. Bijna 18 jaar later (in 1973) zou hij een comeback maken en worden herkozen als president (maar hij stierf minder dan een jaar na zijn benoeming).
1959
Geboortedag US acteur en regisseur Jason Alexander (Jason Scott Greenspan), in Newark, New Jersey. TV: speelde 'George Costanza' in de serie "Seinfeld"; andere series: "ER" (1984), "Bob Patterson", "Listen up". "Films als acteur: "The paper", "Pretty woman", "Sexual healing", "For better or worse" (ook regie), "Jacob's ladder", "North", "Odessa or bust", "The Grand", "Wild card". Hij is ook stemacteur.
1973
Sterfdag Chileense dichter, diplomaat en politicus Pablo Neruda (Neftali Ricardo Reyes Basualto, 1904-73). Hij sterft onder verdachte omstandigheden in een kliniek waar hij werd behandeld voor prostaatkanker, mogelijk is hij vergiftigd in opdracht van het Pinochet-regime. Hij was één van de grootste dichters van Latijns Amerika en de officieuze Dichter des Vaderlands van Chili. Nobelprijs voor Letterkunde 1971. Rechterhand van de socialistische president Salvador Allende in de jaren 1970-73.
1974
De BBC introduceert in Engeland de eerste teletekstdienst ter wereld: de BBC Ceefax. Teletekst zou in Europa overal navolging vinden maar nooit overslaan naar de V.S. De BBC zou op 23-10-2012 de stekker uit Ceefax trekken en voor deze content volledig overstappen op online media. Later zou op BBC One en BBC Two toch weer een uiterst sobere teletekstdienst (met o.a. ondertiteling voor TV) verschijnen.
1987
Sterfdag US regisseur, acteur en choreograaf Bob Fosse (Robert Louis Fosse, 1927-87). Hartaanval. Films en musicals. Films: "Cabaret", "Sweet charity", "Lenny", "Damn Yankees", "Pippin", "Kiss me Kate", "The little prince". Hij won vele prijzen en was de eerste die in hetzelfde jaar een Oscar, een Tony en een Emmy won. Zijn autobiografische film "All that jazz" kreeg vier Oscars.
1999
Sterfdag US acteur, regisseur en producent George C. Scott (George Campbell Scott, 1927-99). Gevolg van problemen met zijn aorta. Films als acteur: "Anatomy of a murder", "Taps", "Firestarter", "Hardcore", "The hospital", "They might be giants", "The Hindenburg", "Gloria". Weigerde in 1970 een Oscar voor "Patton" (hij was daarmee de eerste acteur ooit die een Oscar weigerde, hij wenste niet mee te doen aan het 'Oscar-circus'). Hij weigerde ook een Emmy voor "The price". Hij stond bekend als een intimiderende humeurige persoonlijkheid.
2008
Bij een schietpartij op een school in Kauhajoki, Finland, komen elf mensen om, waaronder de dader, de 22-jarige student Matti Juhani Saari. Negen van de slachtoffers zijn klasgenoten van hem. De identificatie wordt bemoeilijkt omdat Saari de lichamen in brand heeft gestoken. Hij had zijn daad aangekondigd via filmpjes op YouTube. Als reden gaf hij op dat hij 'een hekel had aan de mensheid en het menselijke ras'.
23 september

Bruce Springsteen is jarig (1949)

Bruce Springsteen's verjaardag  (1949)

23 september in Muziek

1926
Geboortedag US saxofonist en componist John Coltrane (John William Coltrane, 1926-67), in Hamlet, North Carolina. Bijnaam: 'Trane'. Tenor- alt- en sopraansax. Jazz, avant-gardejazz, bebop, hard bop, modale jazz, free jazz. Songs: "Stablemates", "Greensleeves", "Chim chim cheree", "In a sentimental mood", "Stellar regions", "A love supreme", "Prayer and affirmation", "Om", "Compassion". Hij was een van de belangrijkste en invloedrijkste vernieuwers in de geschiedenis van de jazz. Bekeerde zich in 1957 van drank en drugs tot het geloof. Hij overleed in 1967 aan leverkanker.
1930
Geboortedag US zanger-songwriter, pianist en acteur Ray Charles (Ray Charles Robinson, 1930-2004), in Albany, Georgia. Bijnamen: 'Peetvader van de Soulmuziek', 'Genius of Soul'. Hij was blind sinds zijn 7e jaar. Songs: "Georgia on my mind", "What I'd say", "Hit the road Jack", "I've got a woman", "Hard times", "Doodlin'", "Busted", "I'll be good to you (met Chaka Khan), "I can't stop loving you". Films: "Spy hard", "Octopussy", "The Blues Brothers". Bio-film: "Ray" (met Jamie Foxx). Was verslaafd aan heroïne. Hij overleed in 2004 aan een leverkwaal.
1939
Geboortedag US bluesgitarist Roy Buchanan (1939-88), in Ozark, Alabama. Songs: "Thank you Lord", "Five string blues", "Roy's bluz", "Ramon's blues", "After hours", "Don't turn me away", "When a guitar plays the blues". Hij was alcoholist en pleegde in 1988 zelfmoord in een politiecel in Fairfax, Virginia, nadat hij was gearresteerd voor openbare dronkenschap.
1943
Geboortedag Spaanse zanger-songwriter Julio Iglesias (Julio José Iglesias de la Cueva), in Madrid. Songs: "Un canto a Galicia", "All of you", "El amor", "Amor", "Quiero", "Quiereme", "Gozar la vida", "To all the girls I've loved before" (met Willie Nelson). Stond als jeugdvoetballer in het doel van Real Madrid (tot een auto-ongeluk in 1963 een eind maakte aan zijn ambities om profvoetballer te worden). Studeerde rechten aan de universiteit van Cambridge. Vader van Julio Iglesias jr. en Enrique Iglesias. Hij heeft vier (andere) kinderen met zijn NL echtgenote Miranda Rijnsburger.
1943
Geboortedag US basgitarist en zanger Steve Boone, in North Carolina. Mede-oprichter van de groep The Lovin' Spoonful. Songs: "Daydream", "You didn't have to be so nice", "Nashville Cats", "Darling be home soon", "Did you even have to make up your mind?", "Rain on the roof", "Summer in the city", "Younger generation".
1949
Geboortedag US zanger-songwriter Bruce Springsteen (Bruce Frederick Joseph Springsteen), in Long Branch, Freehold, New Jersey. Bijnaam 'the Boss'. Groep: Bruce Springsteen & The E Street Band. Songs: "Born to run", "The river", "Cover me", "Born in the USA", "I'm on fire", "Hungry heart", "Streets of Philadelphia", "Dancing in the dark", "Working on a dream". Schreef: "Blinded by the Light" voor de 'Manfred Mann’s Earth Band' en "Fire" voor 'The Pointer Sisters'. Hij was van 1985-89 getrouwd met actrice Julianne Phillips (Julianne Smith) en trouwde in 1991 met E Street Bandlid Patti Scialfa.
1955
Geboortedag NL basgitarist Freddie Cavalli (of Freddy Cavalli, pseudoniem van Fred van Kampen, 1955-2008). in Eindhoven. Groep: The Wild Romance (begeleidingsband van Herman Brood), vanaf 1978. Songs: "Saturday night", "Never be clever", "Still believe", "Blew my cool over you". Speelde later o.a. bij 'AA & The Doctors', 'The Meteors', 'Vitesse', 'The Managers' en Jan Akkerman. Met zijn eigen Freddy Cavalli Band bracht hij twee albums uit. Hij overleed in 2008 aan longkanker.
1956
Geboortedag US zangeres June Forester, in Lookout Mountain, Georgia. Country, C&W, pop. Groep: 'The Forester Sisters'. Songs: "I fell in love again last night", "(That's what you do) when you're in love", "Too much is not enough", "Just in case", "Sincerely".
1970
Geboortedag US zangeres-songwriter, dichteres en activiste Ani DiFranco (Angela Marie Difranco), in Buffalo, New York. Bijnaam: 'The Little Folksinger', ze is slechts 1,50 meter lang. Alternatieve folk. Songs: "32 Flavors", "Untouchable face", "Shy", "Glass house", "Joyful girl", "Overlap", "I'm no heroine", "Shameless". Dichtbundels: "Self-evident: poesie e disegni", "Verses".
1972
Geboortedag Belgische zanger(es)-songwriter en gitarist(e) Sarah Bettens, vanaf 2019 Sam Bettens, in Kapellen. Transgender. Groep: K's Choice. Songs: "Another year", "Not an addict", "Everything for free", "Believe", "Dad", "Wait", "Mr. Freeze", "Me happy", "Breakfast". Solo: "Leef!" (titelsong gelijknamige film), "Not insane", "Stay", "I alone" (met Anouk), "I need a woman" (met Stash), "Daddy's gun", "I can't get out". Verhuisde naar de V.S. In 2019 besloot ze verder als man door het leven te gaan en veranderde ze haar voornaam in Sam.
2004
Sterfdag NL volkszanger-liedschrijver André Hazes (1951-2004). Hartstilstand. Zware drinker en roker. Nerveuze smartlappenkoning. Zong: "De vlieger", "Het is koud zonder jou", "Een beetje verliefd", "Wij houden van Oranje", "Vaag en stil". Hij weigerde in 2000 een Oeuvre Edison omdat hij 'tweede keus' was. Regisseur John Appel maakte de film "Zij gelooft in mij" over de familie Hazes. Hij werd in 2002 raadslid van gemeente De Ronde Venen maar stapte al na 4 maanden uit de politiek. Hij was aan het eind van zijn leven bijna doof. Vader van zangeres Roxeanne Hazes en zanger André Hazes jr..
2020
Sterfdag Franse zangeres en actrice Juliette Gréco (1927-2020). Bijnaam: ‘La grande dame noire’. Chansons: "Deshabillez-moi", "Strip-tease", "Je suis comme je suis", "Accordéon", "Non monsieur je n'ai pas 20 ans", "Jolie mome". Films: "Maléfices", "The big gamble", "The naked earth", "Lily, aime-moi". Ze was van 1953-56 getrouwd met acteur Philippe Lemaire (1927-2004), en van 1966-77 met acteur Michel Piccoli (1925-2020). In 2015 hield ze een Europese afscheidstournee.
Zoeken

Deze Dag geeft voor elke dag van het jaar een historisch overzicht van gebeurtenissen en verjaardagen in Groningen, Nederland, de Wereld en de Muziek.

© 2020 Deze Dag | Copyright en disclaimer